ارائه ای از : دکتر مهرداد حلوائی

زنبورهای یک کندو شامل یک ملکه، چند صد زنبور نر ون چندین هزارزنبور کارگر می باشد. در تابستان و بهار که زنبورها فعالیت زیادی برای جمع آوریشیره دارند کندو ممکن است ۵-۷ کیلو زنبور داشته باشد و تعداد زنبورهای نر در اینموقع زیادتر از هر موقع دیگر در کندو دیده شوند. هر یک از این دو نوع زنبور وظیفهخاصی دارند ولی منظوری که یک کندو تعقیب می نماید عبارت از بقای نسل و یا دفاع ونگهداری کندو می باشد و نظر انفرادی در بین نیست و هیچکدام از آنها در نتیجه سعیانفرادی قادر نیستند که برای مدت طولانی زنده بمانند و بنابراین هدف آنها به طوردسته جمعی انجام می گیرد.


ملکه

ملکه زنبور عسل بسادگی از کارگران و زنبور نر مشخص می شود. ملکهنسبتا درشت تر و درازتر از کارگران و درازتر از زنبوران نر است، ولی پهن تر از آنهانیست. از آنجا که شکم ملکه طویل و در سطح زیرین پهن است، طول بالهایش نسبت به بدناز بال کارگرها و زنبوران نر کوتاه تر است.

نیش ملکه کمی خمیده است و نسبت به نیش کارگر دارای دندانه هایکمتری است و فقط برای از بین بردن ملکه های رقیب به کار می رود. حرکت ملکه در حالتعادی ملایم است ولی در مواقع احتیاج می تواند با سرعت حرکت کند. ملکه ای که جفتگیریکرده و در حالت تخم گذاری است روی شانه هایی قرار دارد که جوانترین نوزادان در آنزندگی می کنند. ملکه در این حالت، اغلب بوسیله عده ای محافظ احاطه شده است. سرمحافظین اغلب به طرف ملکه می باشد. محافظان در این حالت، با شاخک های خود ملکه راآرایش می کنند و با دهان خود او را می لیسند یا غذا می دهند؛ بعلاوه مدفوعات وی رابیرون می برند.

امروزه کاملا واضح است تمام تخمهایی که در سلولها قرار دارد،بوسیله ملکه واحد کندو گذاشته می شود. این ملکه در جوانی در هوای آزاد با یک یا چندنر پشت سر هم جفتگیری و برای خود تا آخر عمر اسپرم ذخیره می کند. زنبورهای کارگر میتوانند تعداد کمی تخم بگذارند ولی قادر به جفتگیری نیستند و معمولا در حالتی کهملکه کندو زنده است تخمگذاری برای آنها ممنوع است. نوزادانی که از تخم زنبورانکارگر بوجود می آیند به علت اینکه فکنده نیستند تبدیل به زنبورهای نر می شوند. چنیننرهایی معمولا از نرهای طبیعی که از ملکه بوجود می آیند، کوچکترند.

فصل پرورش نوزادان در شرایط آب و هوایی معتدل، به مقدار کم، ازاواسط دیماه شروع شده مرتب توسعه می یابد؛ و اوایل اردیبهشت، به حداکثر خود می رسد. در صورتیکه شرایط اجازه دهد، فعالیت تولید مثل آنها، به همین وضع، تا اواخر خردادماه ادامه پیدا می کند و از آن به بعد رو به نقصان می گذارد. در ماههای آبان و آذرفعالیت زاد و ولد بکلی متوقف می گردد. نژادهای مختلف زنبورعسل از این حیث دارایخصوصیات متفاوت هستند. هنگامی که تولید مثل کلنی در حداکثر توسعه خود می باشد، یکملکه ممکن است ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ تخم در روز بگذارد.

اگر چه یک زنبور کارگر بتنهایی می تواند یکی دو هفته در قفسزنده بماند ولی هیچ زنبور کارگری مایل نیست که به حالت انفرادی زندگی کند و دراولین فرصت، به یک کلنی می پیوندد. زنبورهای کارگر اغلب بوسیله بو، ارتعاشات صوتی،دید و حرارت به هم جذب شده به صورت دسته در می آیند. زنبورهای یک کندو وقتی که فاقدملکه نیز باشند از هم پراکنده نمی شوند و باز هم تقسیم کار در بین آنها حکمفرما میباشد. عده ای به صورت دسته جمعی در کندو می مانند و عده قلیلی برای آنها غذا میآورند.

با اینکه ملکه در بهم آمدن افراد یک کلنی تاثیر عمده ندارد ولیبرای بقای کلنی نهایت ضرورت را دارد.

الف) پرورش ملکه: در یک کلنی زنبور عسل، پرورش ملکه ممکن است بهیکی از علل زیر صورت گیرد:

۱)نشاندن ملکه جدید به جای ملکه ای که به علت نا معلوم معدومشده است.

۲)تعویض ملکه ای که پیر شده ولی هنوز مایل است فعالیت داشتهباشد.

۳)برای ازدیاد کلنی یا بچه بیرون کردن.

در هر یک از حالات فوق، کارگزاران موقعی اقدام به ساختن خانهملکه و پرورش آن می کنند که ماده بخصوص جلوگیری کننده به آنها نرسد.

در حالت اول، چندین ملکه در خانه های اضطراری که با تغییر شکلخانه کارگران ساخته شده، پرورش داده می شوند. در این خانه ها اغلب یک لارو یا ندرتایک تخم قرار دارد. چگونگی انتخاب این خانه ها و لاروها برای پرورش ملکه کاملا روشننیست. در چنین خانه هایی، قسمت تحتانی سلول به خط وسط شانه موم منتهی می شود و برعکس، خانه هایی که در شرایط عادی ساخته می شوند قسمت ضخیم سلول، بوسیله ساقه کوتاهمومی، به سطح یا لبه قاب چسبیده است. در این حالت، نوزاد بطرف پایین آویزان است. درابتدای ساختمان خانه اضطراری، سلول اصلی (سلول کارگر) بوسیله مایع بخصوصی که از غدهزیر فکی کارگران ترشح می شود، انباشته شده، لارو داخل سلول اصلی در سطح آن شناور میشود. به این ترتیب، لارو وارد قسمت ویژه ای که برای پرورش ملکه ترتیب داده شده میگردد. لاروهایی که برای پرورش اضطراری ملکه انتخاب می شوند اغلب دو روزه هستند ولیلاروهای سه روزه هم می توان یافت. معمولا کارگران کوشش می کنند که در پرورش اضطراریملکه از لاروهای مسن تر استفاده کنند. تجربه ثابت کرده است، لاروهایی که از سه روزبیشتر عمر داشته باشند برای پرورش ملکه مناسب نیستند و در آنها نقایصی یافت می شود.

در صورتی که لارو انتخاب شده برای پرورش ملکه دو روزه باشد، درحدود ۱۱ روز بعد، ملکه کامل از سلول خارج می شود و اگر شرایط هوایی مساعد باشد، درفاصله ۱۰ روز بعد جفت گیری کرده خود را برای تخم گذاری آماده می کند. در این صورت،از وقتی که کندو ملکه ای را از دست می دهد تا هنگامی که ملکه تخمگذاری جانشین آنگردد حداقل سه هفته طول می کشد.

ملکه هایی که از لاروهای دو روزه یا کمتر به دست می آیند فرقیبا ملکه معمولی که از طریق تخمگذاری مستقیم ملکه در خانه ملکه به دست می آیندندارند. باید توجه داشت که در هر خانه ملکه بیش از یک بار ملکه پرورش داده نمی شودو پس از آن خانه منهدم می گردد. اندازه و شکل ظاهری سلولهای ملکه اغلب با هم تفاوتدارند. طول آنها در حدود ۵/۲ سانت است و قطرشان از قاعده به بعد تقلیل می یابد. ودهانه آن اغلب حدود یک سانتی متر است.

تعداد خانه های ملکه که در یک کلنی ساخته می شوند، کاملا متفاوتاست و بستگی به نژاد و اندازه کلنی دارد. بطوری که اظهار می شود، نژادهای ایتالیاییو قفقازی کمتر از نژادهای دیگر برای بچه بیرون کردن خانه ملکه می سازند. کلنی هاینژادهای قبرسی، سوری و مصری گفته می شود که گاهی تا صد عدد ملکه در هر دفعه پرورشمی دهند. اینکه می گویند، تعداد ملکه های پرورش داده شده در حالت تعویض ملکه کمتراز حالتی است که زنبورها بچه می کند، تقریبا حقیقت به نظر می رسد. در حالتی که کلنیبخواهد ملکه عوض کند، عده ملکه های تازه از ۲ تا ۳ تجاوز نمی کند ولی در بعضی مواردبه تعداد بیشتر نیز مشاهده شده است.

خانه های ملکه همگی در یک لحظه ساخته نمی شود و لاروهایی کهبرای پرورش انتخاب می شوند ممکن است همگی در یک سن نباشند. نکته جالب این که همیشهاولین ملکه که از خانه خود بیرون می آید به عنوان ملکه کندو انتخاب نمی شود و چهبسا که ملکه های بعدی این سمت را به عهده بگیرند.

ب) به وجود آمدن افراد کارگر یا ملکه: زنبورهای کارگر و ملکههمگی ماده اند و از تخمهایی که تلقیح شده اند پدید می آیند. تنها وجود خانه ملکه وغذای مخصوص است که موجب پرورش ملکه یا کارگر می گردد. این وضعیت به زنبورداراناجازه می دهد که با انتقال (پیوند) لارو یا تخمهایی که در خانه های کارگر وجوددارند و خانه هایی که مصنوعا برای ملکه می سازند و در کندوهای بدون ملکه قرار میدهند، ملکه های زیادی پرورش دهند. در این صورت، واضح است که اختلاف بین ملکه وکارگر ژنتیکی نیست بلکه بسته به طرز پرورش و تغذیه است. سالها قبل ( درحدود ۱۸۸۸) پلانتا متذکر شد که زنبورهای پرستار، برای تغذیه نوزادان ملکه منحصرا از ترشحاتدهان خود استفاده می کنند و حال آنکه در مورد نوزادان کارگر، پس از روز سوم، مقدارزیادی عسل به غذای آنها می افزایند. مواد مترشحه بزاقی محتوی مقدار نسبتا زیادپروتئین و اسیدهای چرب از نوع اسید ۱۰- هیدروکسی دسنوئیک می باشد که بوسیله غدد زیرفکی ترشح می شود.

متاسفانه تجزیه مواد غذایی که برای تغذیه لاروهای ملکه یاکارگران در سه روز اول به کار می رود بوسیله متخصصین مختلف نتایج متفاوتی داده است. به همین دلیل هیداک نتیجه گرفته است که مواد تشکیل دهنده غذای لاروی اغلب متغییراست.

اختلاف بین ملکه و کارگر در اختلاف مواد تشکیل دهنده غذای لارونیست بلکه به علت تفاوت در میزان مصرف آن بوسیله لارهای ملکه می باشد. هیداک متذکرمی شود که تمام لاروها در سه روز اول زندگی خود، به مقدار مساوی و به حد وفور ازغذای لاروی بهرمند می شوند ولی از روز سوم به بعد، لاروهایی که برای ملکه شدن پرورشداده می شوند به همان ترتیب سابق، تغذیه می شوند و حال آنکه از میزان جیره غذاییلاروهای کارگر به مقدار معتنابهی کسر می شود. در این صورت، سرعت رشد آنها در سه روزاول مساوی است ولی از آن به بعد، لاروهای ملکه بسرعت رشد می کنند و نشو و نمایلاروهای کارگر کند می شود. کثرت مواد غذایی برای ملکه چنان است که حتی بعد از بستهشدن خانه هنوز مدتی از آن استفاده می کند؛ در حالی که لاروهای کارگر بعد از بستهشدن سلولها اصلا غذایی در خانه ندارند و یا مقدار آن بسیار ناچیز است. در اثر نبودنغذای کافی، تخمدانها در مرحله لاروی بدون رشد می مانند و در نتیجه هرمونهایی کهباید از آن ترشح شده موجب صفات ثانوی ملکه می گردند، هرگز ترشح نمی گردند.

ج) ملکه باکره: وقتی که لارو ملکه به رشد کافی رسید، زنبورانکارگر خانه آنها را با ورقه نازکی موم می بندند. وقتی لارو غذای خود را به اتمامرسانید، بوسیله رشته های ابریشمی که از غده های سینه ای ترشح می شود پیله نازکی درداخل سلول خود می سازد و در حالتی که سرش پایین است به خواب یا به حالت استراحت میرود. سپس تبدیل به شفیره شده، بعد به حشره بالغ مبدل می گردد. وقتی ملکه می خواهدخارج گردد ابتدا بوسیله آرواره های خود، پیله و پوشش مومی سلول خود را قطع می کندبطوریکه بتواند از سلول خارج گردد. وقتی خارج شد سلول و بقایای آن فورا بوسیلهزنبوران کارگر تمیز می گردد. زمانیکه کلنی آماده بچه دادن باشد، معمولا زنبورهایکارگر برای مدتی مانع خارج شدن ملکه جوان از سلول می گردند(این مدت ممکن است چندساعت و حتی یک روز باشد) و او را از روزنه ای که در قسمت خارجی سلول تعبیه کرده بودتغذیه می کنند. هنگامی که ملکه مادر بوسیله عده ای از زنبوران از کندو خارج شد، یااینکه ملکه باکره دیگری که قبلا اجازه خروج یافته است با عده ای بیرون آمد، به اینملکه اجازه می دهند که خارج شود و دسته دیگری از زنبوران را با خود ببرد. این عملممکن است چندین بار تکرار گردد و سپس در صورتیکه ملکه مادر هنوز در کندو ماندهباشد، معمولا ملکه تازه با او به جنگ پرداخته پس از نابود کردن آن، خود به ادارهکندو می پردازد.

معمولا وقتی یک کلنی آماده بچه کردن نیست، اولین ملکه باکره ایکه به حالت بلوغ می رسد اجازه خروج از سلول را پیدا می کند. وقتی از سلول خارج شدابتدا متوجه سلولهایی می شود که در آنها عسل ذخیره شده و مدت دو تا سه روز فقطتغذیه می کند. در این مدت، کارگرانکمتر به او توجه دارند و بندرت دورش جمع میشوند(اگر چه گاهی اوقات دیده شده که عده کمی کارگر در اطراف ملکه جمع می شوند). چندساعت بعد از خروج، معمولا ملکه در صدد از بین بردن ملکه موجود در کندو و ملکه هایدیگری که قبلا از سلولهای خود خارج شده اند و شفیره هایی که حتی از سلول خارجنگردیده اند بر میآید. گاهی ملکه جوان توجهی به مادر خود ندارد و در صدد منازعه باوی بر نمی آید و چند روزی در کنار هم با هم زندگی می کنند و حال آنکه وقتی دو ملکهباکره به هم برخورد می کنند شروع به جنگ می کنند و آنقدر می جنگند تا یکی کشته شود. گاهی نیز ملکه باکره اقدام به حمله به سلولهای ملکه می کند و آنها را قبل از آنکهبه رشد کامل برسند نابود می کند. در این حالت، ابتدا به سلولی که بسته شده حمله میکند.

ملکه باکره وقتی که تقریبا ۳-۵ روزه است، قبل از پروازهای مخصوصجفتگیری یا نو پتال پروازهای اکتشافیدر اطراف کندو می نماید. پروازهای قبل از جفتگیری یا پری نو پتال . جفتگیری معمولا در گرمترین اوقات روز صورت می گیرد. گاهیملکه بعد از چند دقیقه جفتگیری کرده به کندو بر می گردد. ولی اکثر موارد، مدتی کهدر خارج از کندو می گذراند از ۱۰ تا ۳۰ دقیقه طول می کشد.

ملکه بعد از جفتگیری به فاصله ۲ تا ۳ روز شروع به تخم ریزی میکند. عقیده عمومی بر این استکه از این تاریخ به بعد، ملکه زنبورعسل هرگز جفتگیرینمی کند و از کندو نیز خارج نمی شود مگر اینکه همراه با عده ای زنبور کارگر کندویخود را به منظور تشکیل کلنی جدید ترک نماید. سنی که ملکه در آن جفتگیری می کندبستگی به شرایط آب و هوایی دارد؛ و بعضا مربوط به نژاد زنبور نیز می باشد؛ ولی بهنظر می رسد که در فاصله روز ششم تا دهم ملکه جفتگیری می کند.

مشاهده جفتگیری که مطمئنا در آسمان انجام می گیرد خیلی کم صورتگرفته است. بنابر گزارشی که در این خصوص در دست است، زنبورهای نر در آسمان بسرعت دراطراف ملکه پرواز می کنند و هر یک کوشش دارند که خود را به او برسانند. این پروازدسته جمعی مدتی به طور زیگزاگ ادامه دارد. زنبور نری که موفق به جفتگیری می شود آلتتناسلی و قسمتی از اعضای مربوط را از دست داده و می میرد و گاهی اوقات وقتی ملکهوارد کندو می شود این قسمت از بدن زنبور نر به انتهای شکمش چسبیده است.

در مدت کوتاهی که عمل جفتگیری انجام می گیرد، اسپرم نر به واژنملکه وارد می شود. برای جلوگیری از خروج و ریزش اسپرم از واژن، حشره نر بلافاصلهدهانه خروجی واژن را با ماده ژلاتینی مخصوص مسدود می کند. اسپرماتوزوئیدها سپس بهسمت کیسه اسپرم شناور و در آن متمرکز می شوند. در کیسه اسپرم، اسپرماتوزوئیدها بطورمنظم، پهلوی هم و تقریبا بدون حرکت قرار می گیرند. آخرین مطالعات نشان می دهد ملکهمعمولا قبل از اینکه شروع به تخم گذاری کند، چندین بار جفتگیری کرده به اندازه کافیبرای آینده خود اسپرم ذخیره می کند.

د) تخمگذاری: کمی بعد از اینکه ملکه جفتگیری کرد، توجه کارگراننسبت به ملکه بیشتر می شود. درهر جا که ملکه قرار گیرد حلقه ای از کارگران که اعضایآن مرتب تغییر می کند، تشکیل می گردد. زنبورهای کارگر جوان اقدام به تغذیه ملکه میکنند و بدن او را به وسیله شاخک های خود لمس نموده با دهان می لیسند تا مواد مترشحهملکه را دریافت کرده بین سایر زنبورها تقسیم کنند. این کارگران همچنین مواد دفعی وتخمهایی را که ملکه می گذترد جابجا می نمایند. ملکه هنگام تخمگذاری در روی شانه ها،روی قاعده مشخصی حرکت می کند.ابتدا سر خود را وارد تک تک سلولها نموده آنها راآزمایش می کند و سپس تخمی در آن قرار می دهد. برای این منظور، شکم خود را خم کردهانتهای آن را داخل سلول می کند.

در زمستان و اوایل بهار، معمولا ملکه تخمهای خود را در سلولهایمرکزشان قرار می دهد. وقتی ملکه به سن دو تا سه سالگی می رسد، مقدار تخم آن بشدتتقلیل می یابد و حتی تخمهایی که می گذارد، ممکن است تلقیح شده نباشد. در این صورت،زنبورهاینر حاصل می شوند. چنین ملکه ای بزودی بوسیله کارگران نابود خواهد شد ولی درصورتی که ملکه جوان جایگزین آن نشود، ملکه پیر در بین ۳ تا ۴ سالگی در اثر پیری میمیرد. در شرایط استثنایی، یک ملکه ممکن است تا هفت سال هم زنده بماند.

هـ) تولید مثل به طریق بکرزایی: در گذشته چنین تصور می شد کهتخم حشرات و سایر حیوانات فقط در صورتی تفریخ می شود که فکنده شده باشند. اگر چهاین عقیده در مورد خیلی از جانوران صادق است ولی کلیت ندارد و هستند جانورانی کهممکن است تخم آنها، بدون انکه فکنده شود، نشو و نما پیدا کند. این طریق تولید مثلرا بکر زایی می گویند. در زنبور عسل تخمهای فکنده نشده تولید افراد نر می کند.

این که یک ملکه چگونه می تواند به اختیار خود تخم تلقیح شده یانشده بگذارد، مربوط به وجود کیسه ذخیره اسپرم است. این کیسه کروی شکل انباراسپرماتوزئیدهاست و بوسله لوله باریکی به زهدان ارتباط دارد. این لوله باریک مجرایاسپرم نام دارد. قسمتی از این لوله که معبر اسپرماتوزئید است، عمل تلمبه تحت کنترلرا، در خالی کردن اسپرماتوزئید، انجام می دهد. بدین ترتیب که ملکه بوسیله آن قادراست مانع خروج اسپرم شده یا اراده به خارج کردن اسپرماتوزوئید و هدایت آن به داخلزهدان نماید و تخمهای در حال خروج از زهدان را تلقیح نماید.

معمولا یک یا دو اسپرماتوزوئید از سوراخ میکروپیل وارد تخم میگردد.

و) دیدن ملکه: بعضی از مربیان وقت زیادی برای جستجوی ملکه صرفمی نمایند ولی بهتر است بجای این کار اطلاع حاصل کنند که ملکه خوب کار می کند یاخیر. اگر در کندو به مقدار کافی نسل زنبور در مراحل مختلف دیده شود که در قابهابطور منظم برقرار شده اند، نشان می دهد که فعالیت ملکه رضایت بخش می باشد. بنابراین، احتیاجی نیست که تمام کندو بازرسی شود و امتحان یکی دو قاب نسل کافی است. ولی اگر حتما لازم باشد که ملکه دیده شود باید کندو را با آرامش کامل باز نمود وحتی الامکان کمتر دود داد و اگر کندو دو طبقه و نسل در هر دو طبقه وجود دارد بایدطبقه بالا را برداشت و آن را روی سرپوش کندو قرار داد و به آزمایش طبقه بالاپرداخت؛ یعنی قاب مجاور جدار را خارج و به بدنه کندو در خارج تکیه داد تا جا برایحرکت قابهای دیگر فراهم گردد. سپس قابهای دیگر را، یکی بعد از دیگری، امتحان نمود.

هر قابی که خارج می شود باید یک نگاه سطحی، در داخل کندو و درروی قاب بعدی انداخت تا اگر ملکه واضح باشد دیده شود. و باید هر قاب را که خارج شدهاست با دقت معاینه کرد؛ مخصوصا قابهایی که دارای تخم می باشد. زیرا معلوم می کند کهملکه باید روی این نوع قاب باشد، و اگر در قابهای این طبقه تخم و لارو جوان دیدهنشود، باید حدس زد که ملکه در طبقه دیگر کندو است و باید قابهای طبقه مزبور را نیزبا دقت بررسی کرد. اگر کندو در این موقع تکان داده شود یا دود زیادی به کار برود،ممکن است ملکه خود را مخفی کند؛ حتی ممکن است در جدار طرفی کندو یا روی تخته کف زیرقابها برود که در این صورت پیدا کردن آن مشکل است.

عملیاتی که روی ملکه انجام می گیرد:

این عملیات قطع بال یا علامتگذاری است. برای این کار باید ملکهرا گرفت و چون کار مهمی است و باید با دقت کامل صورت گیرد، بهتر است ابتدا در رویزنبورهای نر آزمایش کرد و پس از ورزیده شدن، در مورد ملکه اجرا کرد.

باید با ملایمت بالهای ملکه را گرفته آن را از روی قاب بلندکرد؛ و نباید در این موقع به شکم آن فشار وارد شود. بعد از گرفتن باید آن را به دستدیگر بطوریکه اقلا دو پای یک طرف آن بین انگشت شست و سبابه گرفته باشد منتقل نمود واز آوردن فشار زیاد خودداری کرد. در این حالت، باید بالهای آن آزاد باشد. معمولاملکه نیش نمی زند و در این صورت، می توان یک بال آن را قیچی کرد و یا با مرکبمخصوص، پشتش را علامتگذاری نمود. برای چیدن بال، باید قیچی مرتبی به کار برد و نصفطول بال را برید و نباید بیشتر قطع شود. و دقت شود که پاها در این موقع قطع نشوند. بعضی مربیان بال ملکه را در یکسال از طرف راست و در سال دیگر از طرف چپ قطع می کنندو از روی آن سن ملکه مشخص می گردد و علامتگذاری معمولا با رنگ زرد در بالای پشت یادر قسمت سینه انجام می گیرد. در زنبورهای تیره بسرعت ملکه مشخص می گردد و این رنگزود خشک شود. معمولا لاک ناخن یا رنگهایی نظیر آن را می توان بکار برد. ملکه را میتوان داخل قفسه ملکه هدایت نمود بدون آنکه گرفته شود. این عمل را با قرار دادندهانه باز جعبه در جلو ملکه و قرار دادن انگشت شست و سبابه در طرف دیگر آن انجام میدهند. ملکه بعد از اینکه چند روز در قفس نگاهداری شود، کوچکتر از میزان معین درموقع تخمگذاری و سبکتر است و بنابراین اگر آزاد گذارده شود بسهولت پرواز کرده، گمخواهد شد.

ز) وارد کردن ملکه تازه به کندو: این عمل بمنظور تعویض ملکهصورت می گیرد. در این روش، مربیان ملکه لازم را از موسسات تربیت ملکه خریداری و ازآن استفاده می کنند. می توان تعویض ملکه را در هر موقع سال عملی نمود ولی اغلب آنرا در اواخر دوره عسل کلی و یا در اوایل بهار انجام می دهند و معمولا در بهار،هنگام جلوگیری از بچه دادن، به این کار اقدام می کنند. در هر صورت، برای شروع بهاین کار، باید نصف روز یا چند ساعت قبل از آن که ملکه جدید وارد شود، ملکه سابق رابگیرند و بیرون کنند؛ یعنی کندو را ((یتیم)) نمایند و این عمل بدین جهت صورت میگیرد که زنبوران به وضعیت غیر عادی و فقدان ملکه پی برده ملکه جدید را به آسانیبپذیرند. باید در موقع تعویض ملکه، اثری از حجرات ملکه در کندو نباشد؛ و اگر وجوددارد از بین برده شود. گاهی نیز گرفتن ملکه سابق و وارد کردن ملکه جدید را با همانجام می دهند. ملکه سابق که گرفته شده، اگر زنده است، باید آن را در قفس ملکه نهادو در کندوی دیگر بالای صفحه جدا کننده ملکه قرار داد تا ملکه جدید شروع به تخمگذارینماید. چنانچه زنبورها ملکه جدید را از بین ببرند، می توان ملکه قدیم را موقتا بهکند برگرداند تا بعدا ملکه دیگری فراهم کرد.

اغلب این کار را به کمک قفسه ملکه صورت می دهند؛ و قفس ملکه بهصورتهای مختلف ساخته می شود و معمولا جعبه کوچکی است که یک یا دو طرف آن، توری سیمیو دهانه آن باز می باشد و ملکه در آن قفس نگهداری می شود. دهانه باز قفس را با ورقهای از قند می پوشانند؛ و اگر کندو قوی باشد روی قسمتی از آن، قند و کاغذ می چسبانندو اگر کندو ضعیف باشد به همین ترتیب، بدون کاغذ، در حالی که ملکه در داخل آن قراردارد آن را در بالای قسمت قابهای تربیت نسل می گذارند بطوری که طرف سیمی آن به طرفپایین و بین فاصله قابها واقع باشد. در این صورت، زنبورهای کندو از فواصل توریسیمی، ملکه را تغذیه خواهند نمود و با آن آشنا می شوند و در عین حال ملکه بوی کندورا به خود می گیرند و همچنین زنبورها شروع به خوردن ورقه قند دهانه قفس نموده، ازسوراخ مزبور ملکه را آزاد می نمایند.

بعد از قرار دادن جعبه ملکه نباید برای مدت یک هفته کندو را بازو ملکه را ناراحت کرد. اگر قبل از شروع تخمگذاری کندو را باز کنند، اغلب اتفاق میافتد که زنبورها ملکه را بکشند.

منبع : سایت آفتاب