زراعت چغندرقند به روش سنتی و نیمه مکانیزه پرهزینه می باشد بطوریکه

عملکرد 30-25 تن ریشه در هکتار معادل هزینه های تولید می باشد. از این رو

باید کمیت و کیفیت تولید بالا برده شود تا زراعت این محصول توجیه اقتصادی

داشته باشد.


انتخاب زمین :

خاکهایی با بافت متوسط و نسبتاً‌ عمیق برای زراعت چغندرقند مناسب می باشند. در خاکهای با شوری کم و اصطلاحاً لب شور نیز می توان چغندرقند کشت نمود. ولی با بالا رفتن شوری محصول کاهش می یابد. خاکهای خیلی سبک و خیلی سنگین مناسب رشد این گیاه نیستند.

تناوب زراعی :

چغندرقند گیاهی وجینی است که ضمن کاهش تراکم علف های هرز حاصلخیزی خاک را بهبود میبخشد. لذا برای کاهش جمعیت علف هرز، آفات و بیماریها باید چغندرقند در تناوب زراعی مناسب قرار گیرد. در یک قطعه زمین حداکثر سه سال یک بار چغندر کشت شود. اگر کشت در یک قطعه هر پنج سال یک بار صورت گیرد مناسب تر خواهد بود. از تناوبهای مناسب می توان (غلات، غلات، چغندرقند) یا (چغندرقند، غلات، گیاه علوفه ای) یا (چغندرقند، غلات، سیب زمینی، غلات، گیاه علوفه ای) و یا (چغندرقند، یونجه، یونجه، یونجه، غلات) را نام برد. غلات شامل گندم، جو، ذرت و سورگوم می باشد. توصیه اکید می شود بقایای چغندرقند و سایر محصولات زراعی به نحو مناسب به زمین برگردانده شود تا حاصلخیزی خاک افزایش یابد.

تغذیه چغندرقند :

جهـت تعیین نیـاز کودی چغندرقند در هر قطعه باید نمونه خاک تهیه و با توجه به تجزیه آن مقادیر کودهای پر مصرف شامل فسفر، پتاس، ازت و کودهای کم مصرف مشخص و در اختیار گیاه قرار داده شود. از مصرف زیاد کود ازت در چغندرقند بویژه پس از سپری شدن 60 روز از رشد آن جداً خودداری شود. ضرورت دارد کودهای فسفری و پتاسی در پائیز یا بهار در عمق خاک قرار داده شود ثلث ازت مورد نیاز را بلافاصله قبل از کاشت و ثلث آن پس از تنک و ثلث دیگر در زمان 8-6 برگی مصرف شود. مصرف ازت بصورت کودکاری اثر بهتری دارد.

عملیات تهیه زمین برای زراعت چغندرقند :

1- زیر شکنی :

چغندرقند نیاز به خاک زراعی نسبتاً‌ عمیق دارد. لایه های فشرده طبیعی یا مصنوعی در اثر تردد ماشین آلات از مقدار محصول می کاهد. هر سه تا چهار سال یک بار باید لایه های فشرده شده خاک با استفاده از زیر شکنی شکسته شود. زمان مناسب عملیات زیر شکنی در تابستان و بعد از برداشت محصول غلات و در رطوبت پایین خاک می باشد.

2- شخم :

جهت برگرداندن بقایای محصول قبلی و آماده سازی بستر مناسب برای رشد چغندرقند، شخم ضروری است. زمان انجام شخم بسیار مهم است. شخم در رطوبت خیلی کم و خیلی زیاد باعث خرابی  ساختمان خاک از نظر دانه بندی می شود. مناسب ترین زمان برای عملیات شخم در زراعت چغندرقند پائیز سال قبل است موقعی که رطوبت خاک در حد گاورو می ‌باشد. یخبندان زمستان کلوخه های بوجود آمده را خرد خواهد کرد.

در خاک مرطوب از شخم زدن جداً باید پرهیز نمود. توصیه اکید می شود که کلیه عملیات آماده سازی (شخم، دیسک، لولر و در آوردن جوی و پشته ها) در پاییز انجام شود تا در اولین فرصت در بهار پس از مصرف علف کش تماسی جهت معدوم ساختن علفهای هرز سبز شده احتمالی، کشت با بذر کار انجام گیرد.

3- عملیات خاک ورزی در بهار :

چنانچه عملیات شخم، دیسک و لولر در پاییز سال قبل انجام گرفته باشد. در بهار می توان با دیسک بسیار سبک (10 – 8) سانتیمتر و یا پنجه غازی ضمن مخلوط نمودن علف کش با خاک و مسطح کردن خطوط شخم، بستر را برای کاشت آماده نمود.

چنانچه در بهار رطوبت لایه زیرین خاک بالا باشد از بکاربردن لولر و ماشین آلات سنگین شدیداً جلوگیری شود. قطر مناسب دانه های خاک پس از عملیات آماده سازی و قبل از کاشت یک تا دو سانتیمتر خواهد بود.

باید هر سال جهت عملیات شخم عوض شود. ضرورت دارد عمق شخم در هر سال یک تا دو سانتیمتر بیشتر گردد تا رفته رفته به ضخامت خاک زراعی افزوده شود. در زمان کاشت در بهار استفاده از تراکتورهای جفت چرخ از فشردگی خاک می کاهد. از ورود ماشین آلات برای عملیات اضافی و بی مورد به مزرعه جداً خودداری گردد. چنانچه با یک بار ورود تراکتور به مزرعه چند کار با هم انجام شود بهتر است.

کاشت :

مناسبترین تراکم چغندرقند یکصد تا یکصد و بیست هزار بوته در هکتار است. فاصله ردیف ها حداکثر باید 50 سانتیمتر باشد. کشتهای  60 × 40 و 50 × 40 مناسب تر بوده، کمیت و کیفیت محصول در این روش بالا می رود. برای کاشت 50 × 40 باید بذرکار را بترتیب ذیل تنظیم نمود.

وسط طول بار یک عدد پایه با فاروئر قرار داده و در فاصله 25 سانتیمتری در طرفین آن دو واحد کارنده قرار می گیرد. فاروئر های بعدی بفاصله 90 سانتیمتر از پایه فاروئر وسطی در دو طرف قرار می گیرند و فاصله ها همه با هم مساوی و برابر 90 سانتیمتر خواهد بود.  بقیه واحدهای کارنده را از واحدهای کارنده طرفین پایه فاروی وسط به ترتیب 40 و 50 و 40 و 50 … در نظر می گیرند. هر چه تعداد واحد کارنده بذر کار بیشتر باشد مناسبتر است. بهتر است از بذرکارهای شش ردیفه و بالاتر استفاده نمود.

مناسبترین عمـق کاشـت در اکثر خاکـها دو تا سـه سانتیمتـر است. عمق کاشت یکنواخت بذر، ریشه های یکنواخت تولید می کند. کلیه بذرها حتی بذرهای چند جوانه را باید با بذر کار پنومایک کشت نمود. هرچه زودتر در اواخر زمستـان و اوائل بهار پس از یخبندان ها چغندرقند کشت گردد مناسبتر است. در اراضی با خاک لب شور باید از روش 50 × 40 استفاده نمود و بیلچه های بذر کار را بزرگتر انتخاب کرد (بیلچه ذرتی) تا پس از کشت دو ردیف روی یک پشته وسط پشته به حالت برجسته باقی بماند.

مبارزه با علف های هرز :

چنانچه با علف هرز مبارزه نشود ممکن است بیش از 75 درصد محصول از بین برود. طرق مناسب مبارزه با علف های هرز چغندرقند عبارتند از استفاده از تناوب زراعی صحیح، وجین دستی، وجین ماشینی، مبارزه شیمیایی و مبارزه تلفیقی.

استفاده از تیغه های شمشیری و یا کولتیواتور با پره های خورشیدی علاوه بر از بین بردن علفهای هرز داخل ردیفها، سله را از بین برده و خاک را نیز تهویه می کند. مناسب ترین روش مبارزه با علف هرز استفاده از سمپاش کولتیواتور ترکیبی است. در این روش فقط روی ردیفهای چغندرقند علف کش تماسی انتخابی پاشیده و علف هرزهای بین ردیف ها را توسط تیغه کولتیواتور از بین می برند.

مبارزه شیمایی باید در مرحله دو تا چهار  برگی علفهای هرز باشد. جهت مبارزه با علفهای هرز دائمی باید مزرعه را به چند قسمت تقسیم نمود و هر سال یک قطعه را پس از آبیاری و رشد علفهای هرز دائمی با علف کش عمومی تماسی (رانداپ)  سمپاشی نمود تا علفهای هرز دائمی از ریشه خشک شوند. خسارت علفهای هرز در 10 هفته اول خیلی شدید است. علفهای هرز پس از 10 هفته رشد چغندرقند نمی تواند به محصول صدمه قابل توجه بزنند.

آبیاری :

در اکثر خاکها باید از روش آبیاری نشتی یک در میان استفاده نمود. تحقیقات نشان داده است در این روش علاوه بر 30-20 درصد صرفه جوئی در مصرف آب، کیفیت محصول نیز بالا می رود. استفاده از سیفون در آبیاری نشتی لازم و ضروری است. با استفاده از سیفون پخش آب در تمام خطوط مزرعه یکسان خواهد شد.

یکنواختی آبیاری موجب یکنواختی رشد شده و کار برداشت مکانیزه را راحت تر خواهد  نمود. با قطع متناوب آب سیفون ها و راه اندازی مجدد آنها، عمق نفوذ آب در طول مزرعه یکنواخت تر می شود. اتصال غلطکهای مخصوص به بذر کار بدلیل صاف کردن کف نشتی ها تلفات آب را در آبیاری خاک آب کاهش میدهد.

مبازره با آفات :

از افات مهم چغندرقند کک – کارادرنیا – اکروتیس (طوقه بر) – سر خرطومی دمبرگ و ریشه – لیتا و مگس چغندر و… را می توان نام برد. جهت مبارزه با آفات تعیین زمان مبارزه از اهمیت زیاد برخودار است. معمولاً لاروهای جوان و کوچکتر را براحتی می توان از بین برد. حتی در آفت  اگروتیس اگر لاروها کوچک باشند با سمپاشی از بین می روند ولی چنانچه بزرگتر شوند نیاز به طعمه مسموم می باشد. در زمان دو برگی  کک می تواند کل مزرعه را از بین ببرد. کشتهای زود از گزند بعضی آفات خصوصاً کک مصون خواهند ماند.

چغندرقند با برگهای سالم محصول بیشتری تولید می نماید لذا در حفظ آنها در مقابل آفات باید با دقت عمل نمود

مبارزه با بیماری ها :

از بیماری های مهم چغندرقند رایزومانیا، لکه برگی، کرلی تاپ،  سفیدک و پوسیدگی ریشه را می توان نام برد. در مورد سفیدک با مشاهده اولین آثار آن توسط قارچ کش ها می توان از شیوع و شدت آن جلوگیری کرد. در مورد رایزومانیا، نماتد، کرلی تاپ از ارقام مقاوم استفاده می کنند. تناوب زراعی را حتماً باید رعایت نمود. زیرا یکی از راههای مبارزه با بیماری اجرای تناوب زراعی صحیح است.

برداشت :

در زراعت بهاره چنانکه کشت به موقع انجام شود چغندرقند در اوایل پائیز قابل برداشت می باشد. بسته به نوع خاک 25-15 روز قبل از برداشت باید آبیاری قطع شود. رطوبت مناسب خاک در زمان برداشت مهم است. در رطوبت کم انتقال کلوخ به مخزن در برداشت مکانیزه و در رطوبت زیاد انتقال گل به ماشین اتفاق می افتد. از زخمی شدن ریشه در زمان برداشت باید جداً جلوگیری نمود. هرچه فاصله برداشت تا تحویل به کارخانه کمتر باشد محصول دارای کیفیت بالا خواهد بود.

توصیه می شود طوقه از محل آخرین دمبرگ سبز چسبیده به آن قطع شود. تحویل چغندرقند با طوقه گرچه موجب افزایش محصول می شود ولی درصد قند را کاهش می دهد. باقیمانده طوقه و اندام هوایی در خاک موجب افزایش مواد آلی خواهد شد. قطع طوقه در برداشت های دستی باعث افزایش وزن چغندرقند تحویلی خواهد شد. حداکثر قطع طوقه یک تا دو سانتیمتر از تاج ریشه به پایین می باشد، بیشتر از این مقدار باعث افت محصول می گردد.

برداشت با کمباین موجب خرد شدن برگها و تبدیل سریع آن به مواد آلی و بهبود ساختمان خاک می شود. اندام هوایی یک هکتار چغندرقند برابر 30 – 20 تن کود حیوانی می باشد.

در برداشت با کمباین و چغندرکن تنظیم فاصله بین سک چغندرکن بسیار مهم است معمولاً دو تا چهار سانتیمتر توصیه می شود. چغندرکن ها با پایه های متحرک راندمان کار برداشت را بیشتر خواهند کرد. کندی تیغه های چغندرکن باعث فشردگی خاک و اتلاف انرژی است.

پس از برداشت چغندرقند جمع آوری ریشه ها از سطح مزرعه ضروری است. چنانکه برای تحویل چغندر برداشت شده به کارخانه مشکل وجود دارد باید چغندرها در کنار مزرعه در جائی که امکان حمل و نقل بعدی باشد سیلو گردد.

برداشت زود هنگام چغندرقند در پاییز موجب افزایش محصول غلات جایگزین آن خواهد بود. برای اینکه چغندرقند بموقع برداشت شده و جای آن زراعت دیگر کشت شود باید چغندر ‌در بهار زودتر کاشته شود.

توصیه مهم :

چغندرکاران نمونه، چغندرکاران هرا کشت هستند.

بدون مشورت با کارشناسان و صاحبنظران دست به اقدام جدید و ناشناخته نزنید.

مراجعه به کارشناسان کشاورزی کارخانه های قند، ترویج و تحقیقات و گرفتن توصیه از آنها کشاورز را در افزایش محصول و درصد قند کمک می نماید.

با توجه کافی به دستورالعمل های ارائه شده و کاربرد آنها در مراحل مختلف زراعت از تلفات محصول و کاهش عملکرد جلوگیری نمائید.

منابع : سایت دانشگاه آزاد تاکستان- پایگاه جامع فروش محصولات کشاورزی