مقدمه :

کنجد یکی از گیاهای روغنی بومی ایران است و در اکثر نقاط کشور به طور پراکنده با سطح زیر کشت حدود40 هزار هکتار مورد کشت و کار قرار می گیرد . علاوه بر مصارف شیرینی پزی و آجیلی استفاده از روغت ان در طبخ غذا نیز متداول است .

ویژگی مقاومت کنجد به خشکی ، امکان کشت در حرارت بالا ، داشتن بیش از 40% روغن با کیفیت عالی و بیش از 20% پروتیین ، دامنه سازگاری زیاد با محیط و کاشت آن به عنوان زراعت دوم پس از برداشت غلات در مناطق گرم و خشک از مزایای عمده کنجد در کشاورزی کشور است . کشت کنجد در منطقه سیستان به طور پراکنده و بخصوص به صورت کشت توأم با جالیز مرسوم است .


روش کشت و مراقبتهای زراعی کنجد :

کنجد گیاه فصل گرم است و در بهار زمانی که درجه حرارت خاک به بیش از 20 درجه سانتی گراد برسد زمان مناسب کشت است که در منطقه سیستان این دما در فروردین ماه تأمین می شود .

پس از انتخاب زمین مناسب که دارای خاک شنی یا رسی شنی حاصلخیز باشد و پخش کود شیمیایی به مقدار 100 کیلو گرم سوپر قشقات  تریپل ، 25 کیلو گرم اوره و 100 کیلو گرم سولفات پتاسیم مزرعه شخم و دیسک خورده و پس از قطعه بندی و تسطیح اقدام به کشت بذر   می شود . مقدار بذر مورد نیاز بر اساس شرایط کاشت مکانیزه یا نیمه مکانیزه 10_5 کیلو گرم در هکتار است که بایستی در عمق 2_1 سانتی متر فاصله خطوط 50_30 و فاصله بوته 10_5 سانتی متر کشت شود . پس از سبز شدن بذور باید مراقبتهای زراعی شامل آبیاری ، وجین ، مبارزه با آفات و پخش کود اوره به صورت سرک به مقدار 100 کیلو گرم در هکتار به موقع صورت گیرد .

رقم مناسب کشت کنجد در منطقه سیستان :

بر اساس نتایج حاصله از اجرای طرح بررسی و مقایسه عملکرد ارقام کنجد (1) در مرکز تحقطقات کشاورزی زابل ، کنجد رقم محلی زابل با عملکرد 1154 کیلوگرم در هکتار بالاترین تولید را داشته که خصوصیات این رقم به شرح زیر است ( 2 ) :

1_ تیپ رشد : بهاره و متوسط رس

2_ طول دوره رویش : 133 روز

3_ ارتفاع :103 سانتی متر

4_ تعداد شاخه فرعی : 8 عدد

5_ تعداد گل در محل اصلی : 46 عدد

6_ تعداد کپسول در بوته : 116 عدد

7_ تعداد ردیف در کپسول : 4 عدد

8_ تعداد دانه در کپسول : 34 عدد

9_ وزن هر دانه : 3 گرم

10_ رنگ بذر : قهوه ای

برداشت کنجد :

کنجد را زمانی باید برداشت کرد که هنوز کپسول ها نسبتاٌ سبز باشد زیرا درصورت رسیدن کامل ، کپسول هل باز شده و بذور ریزش می کند .

در مزارع کوچک و کشتهای دیمی توأم با جالیز ، بوته ها را با دست برداشت و سپس با دست یا کمباین می کوبند .

جدول زمانی مراحل اجرایی کاشت ، داشت و برداشت کنجد

_ قروردین و اردیبهشت : تهیه زمین ، کاشت

_ اردیبهشت و خرداد : مراقبتهای زراعی شامل : آبیاری ، سرک و وجین

_ تیر و مرداد : ادامه مراقبتهای زراعی و برداشت

بیماریهای مهم کنجد

بوته میری کنجد

خصوصیات بوته میری فیتوفترائی نیز شبیه فیتوفترای توتون و تنباکو می باشد. این قارچ نیز هتروتالیک است و تولید کلامیدوسپورهای زیادی می کند. اسپورانجیوم گرد و پاپیلادار است.

کنترل:

1- استفاده از ارقام مقاوم بهترین روش مبارزه است.

2- تنظیم سیستم آبیاری. آبیاری بایستی بصورت خطی باشد.

3-برقراری آیش و تناوب.

گل سبز (فیلودی) کنجد

این بیماری در بیشتر نقاط ایران وجود دارد. تشکیل کلروفیل در اجزای گل و سبز شدن گلبرگها و عدم تشکیل کپسولهای بذر از علایم مهم این بیماری می باشد. در موقع آلودگی اگر مقداری کپسول نارس در بوته تشکیل شده باشد ترک خورده و بذرشان روی زمین می ریزد ولی بیشتر بذرها در داخل کپسول جوانه زده و ایجاد حالت جارویی در بوته می نمایند. در مواردی این بوته ها ترشحات صمغ مانندی در روی برگها، ساقه ها و کپسولها تولید میکند که در ابتدا بیرنگ بوده ولی بعد سیاه میشوند.

عامل این بیماری یک فیتوپلاسما می باشد که سلولهای با قطر 500
nm به بالا دارند و محدود به آوند آبکشی هستند. این بیماری دامنه میزبانی نسبتاً محدودی دارد و از روی تعدادی دیگر از گیاهان از جمله کلزا نیز گزارش شده است. این فیتوپلاسما توسط زنجره Neoaliturushaematoceps
منتقل میشود.

کنترل:

1- تنظیم تاریخ کاشت. اگر کنجد را زود بکاریم (اواخر خرداد) آلودگی زیاد است.

2- ارقام مقاوم.

3- مبارزه با ناقل بوسیله سموم سیستمیک

منبع : سایت تبیان-ویکی پدیا