بازار محصولات ارگانیک

ارزش محصولات ارگانیک در بازارهای جهانی در سال ۲۰۰۲، ۲۳میلیارد دلار بوده است. با وجود آن‌که تولیدجهانی محصولات ارگانیک درحال افزایش استاما فروش این محصولات محدود به کشورهای صنعتی می باشد. آمریکای شمالی و اروپای غربیبخش عمده‌ی درآمدجهانی این محصولات را به‌خود اختصاص داده‌اند، اما با این حال مصرفکنندگان علاقمند به این محصولات در دیگر نقاط دنیا نیز رو به افزایش هستند.

گفتنی‌ست قیمت بالای محصولات ارگانیک دلیل اصلی محدود شدن مصرفاین محصولات در کشورهای صنعتی می باشد این در حالیست که درکشورهای در حال توسعه بخشاعظم جمعیت زیرخط فقر می باشند و این مهمترین عامل عدم گسترش مصرف این محصولات درکشورهای در حال توسعه است.

 


 

بررسی رفتاری مصرف کنندگان محصولات ارگانیک در کشورهای گوناگونتصویر کلی از این مصرف کنندگان را نشان می دهد، به‌طوری‌که مصرف کننده محصولارگانیک دارای ویژگی‌های زیر است:

ـ موقعیت و محل:

مصرف کنندگان محصولات ارگانیک درنواحی شهری به‌خصوص شهرهای بزرگزندگی می‌کنند.

ـ رفتارخریداران:

مصرف کنندگان به هنگام خرید غذا به عواملی همانند کیفیت، منشاءو روش‌های تولید محصول اهمیت می دهند.

ـ جمعیت:

مصرف کنندگان محصولات ارگانیک به‌طور عمده تحصیل کرده و بهطبقات اجتماعی متوسط روبه بالا تعلق دارند.

ـ قدرت خرید:

این مصرف کنندگان در طبقات و گروه‌های با درآمد متوسط و با قدرتخرید تقریبا" بالا جای دارند. با توجه به‌آن‌که بیشتر جمعیت کشورهای صنعتی را طبقاتاجتماعی تحصیل کرده و متوسط تشکیل می‌دهند و سطح اطلاعات آنها در خصوص مسائلبهداشتی و غذایی بالاست، بنابراین سطح فروش محصولات ارگانیک دراین کشورها بالاخواهد بود.

گفتنی‌ست عامل بیان شده یکی از عوامل مهم در مصرف محصولاتارگانیک است به‌ شیوه‌ای که کشورهایی که از نظر اقتصادی توسعه یافته و مردم در اینکشورها از سطح قابل توجه تحصیل و ثروت برخوردار باشند در نتیجه تقاضا برای محصولاتارگانیک افزایش خواهد یافت.

در موارد دیگر افزایش زمین‌های کشاورزی ارگانیک ناشی ازعلاقمندی کشاورزان به تولید برای صادرات تلقی می‌شود و با وجود آن‌که بیشتر تولیداتکشورهای آسیایی و آفریقایی صادر می‌شوند اما شاهد گسترش بازارهای محصولات ارگانیکدر این کشورها و عرضه‌ی محصولات ارگانیک به مصرف کنندگان داخلی نیز هستیم.

در ادامه به بررسی و رشد بازار محصولات ارگانیک در قاره‌هایکوناگون خواهیم پرداخت:

اروپای غربی

بازار محصولات ارگانیک در کشورهای اروپای غربی از گذشتهبه‌عنوان بزرگترین بازار در دنیا شناخته شده‌است اما هم اکنون این بازار توسطآمریکای شمالی تسخیر شده است. به‌طور کلی بر اساس پیش بینی‌های صورت گرفته فروشمحصولات ارگانیک در اروپا درسال ۲۰۰۲، ۸ برابر شده و 5/10 میلیارد دلار درآمد حاصلشده است. بازار اروپای غربی تا اواسط دهه‌ی ۹۰ رشد قابل ملاحظه ای داشته اما درحالحاضر به‌دلیل رسیدن این بازار به حالت نیمه اشباع، رشدآن به آرامی ادامه دارد.

عدم تعادل میان عرضه و تقاضا از ویژگی‌های اصلی صنعت محصولاتارگانیک در اروپاست. در بسیاری از کشورها در بخش‌هایی همانند لبنیات و گوشت قرمزعرضه بیش از نیاز مصرف کننده است، این در حالی‌ست که در دیگر بخش‌ها همانند دارایکمبود تولید بوده و دلیل آن‌را می‌توان این‌گونه بیان کرد که از ابتدا تولیداتارگانیک بر پایه‌ی محصولات دامی یعنی لبنیات و گوشت قرمز و گرایش به سوی محصولاتزارعی بسیار کم بوده است.

در اروپای غربی آلمان بیشترین حجم بازار را در اختیار دارد وارزش آن 06/3 میلیارد دلار است. بازار انگلستان سومین بازار بزرگ دنیا بوده و میزانفروش آن در سال ۲۰۰۲، 1/5 میلیارد دلار تخمین زده شد اما میزان رشدآن پس از سال‌هارشد 20 تا40% کم شده است.

بازار ایتالیا و فرانسه پس از این کشورها مهمترین بازارها هستندکه هرکدام ارزشی برابر ۳/۱ میلیارد دلار دارند. دیگر بازارهای مهم محصولات ارگانیکدر اروپای غربی سوئیس، دانمارک، سوئد، اتریش و هلند هستند.

بازار سوئیس درسال ۲۰۰۲، ۷۶۶ میلیون دلار درآمد داشته وپنچمینبازار بزرگ اروپا است. میزان هزینه‌ی مصرفی محصولات ارگانیک درسوئیس بالاترین میزاندر دنیا بوده و به‌طورمیانگین مصرف کنندگان سوئیسی سالانه ۱۰۵ دلار برای محصولاتارگانیک هزینه می‌کنند. دانمارکی‌ها دومین مصرف کنندگان در دنیا هستند و میانگینهزینه‌ی مصرفی آنها ۷۱ دلار در سال است. به‌طور متوسط هزینه‌ی سرانه‌ی مصرفاروپائی‌ها برای محصولات ارگانیک سالانه 2/27 دلار است.

آمار نشان داده است که تفاوت‌های بسیاری در هزینه‌ی سرانه‌یمصرفی برای محصولات ارگانیک میان کشورهای اروپایی وجوددارد به‌طوریکه این مقدارمیان 3/7 دلار (اسپانیا) تا ۱۰۵ دلار (سوئیس) در تغییر است. میزان هزینه‌ی مصرفیکشورهایی مثل سوئیس، دانمارک و سوئد بالای ۴۰ دلار است که اگر این عدد به‌عنوان هدفو آرمان برای بقیه کشورهای اروپایی باشد فرصت‌های زیادی برای رشد بازار اروپا درآینده به‌وجود خواهد آمد، به‌طوری‌که افزایش هزینه‌ی مصرف کنندگان تا ۴۰دلار، ارزشبازار محصولات ارگانیک را به 4/15میلیارد دلار در اروپای غربی خواهد رساند.

آمریکای شمالی

بازار محصولات ارگانیک آمریکای شمالی بالاترین رشد جهانی را طیسال‌های اخیر داشته است. بخش کشاورزی ایالات متحده (USDA) برنامه‌ی ملی ارگانیک (NOP) خود را از سال ۲۰۰۲محقق ساخت به‌طوری‌که NOP تنها به محصولاتی اجازه ورود بهبازار ارگانیک ایالات متحده را می دهد که قوانین USDA را اجرا کرده باشند. این کاراز سویی باعث تقویت این صنعت شده و از سوی دیگر باعث می شود محصول به وضوح در دسترسمصرف کننده قرار گیرد و آگاهی مصرف کننده از محصول بالا رود. محصولات ارگانیک بایداستانداردهای ملی را رعایت کرده تا علامت مخصوص ارگانیک را دریافت کند. با این کاراعتماد مصرف کننده به محصولات ارگانیک بیشترمی‌شود.

تخمین درآمد بازار ارگانیک کانادا ۷۵۰ میلیون دلار در سال ۲۰۰۲بوده است که بر اساس آمار این بازار اواخر دهه‌ی ۱۹۹۰ سالانه رشدی برابر ۲۰-۱۵ درصدداشته و یک چنین رشدی تا سال ۲۰۰۳ برای این بازار پیش بینی می‌شود.

آسیا

ژاپن مهمترین بازار محصولات ارگانیک منطقه آسیاست و فروشمحصولات ارگانیک این کشور در سال ۲۰۰۲، ۳۵۰ میلیون دلار تخمین زده شده است و باتوجه به آن‌که ژاپن از نظر اقتصادی دومین کشور در جهان و ثروتمندترین کشور درآسیاست چنین فروشی بعید به نظر نمی رسد.

استاندارد کشاورزی ژاپن (JAS) تنها به محصولاتی اجازه فروش دربازار را می‌دهد که توسط آژانس‌های معتبر گواهی شده باشند و این تصمیم باعث شده کهبسیاری از تولیدکنندگان محصولات ارگانیک موقعیت خود را از دست داده و در نتیجهبازار این محصولات در سال ۲۰۰۲ کوچکتر شود.

افزایش درآمد بازار ژاپن به‌طور وسیعی وابسته به گواهی JAS محصولات ارگانیکی دارد.

از دیگر بازارهای مهم محصولات ارگانیک در آسیا می‌توان به چین،کره جنوبی، سنگاپور، هنگ کنگ و تایوان اشاره کرد. بازار محصولات ارگانیک این کشورهاکوچک اما در حال رشد می باشند. کشورهای همانند مالزی،تایلند و هند شاهد رشد بازارمحصولات ارگانیک خود بوده چراکه تولیدات ارگانیک دراین کشورها(سبزیجات،میوه جات،برنج ومیوه جات) در حال رشد هستند.

آمریکای جنوبی

آمریکایی جنوبی با 8/5میلیون هکتار زمین زراعی محصولات ارگانیکدومین منطقه‌ی زارعی این محصولات در دنیاست اما بازار محصولات ارگانیک در اینکشورها کوچک است. بیشتر زمین‌های ارگانیک دراین منطقه برای تولید محصولات ارگانیکجهت صادرات مورد استفاده قرار می گیرند و تنها ۱۰درصد این محصولات درخود منطقه مصرفمی‌شود. این ناحیه مهمترین منبع صادراتی محصولات تازه و با کیفیت بالا همانندمیوه‌جات تازه، سبزیجات، غلات و حبوبات، قهوه ، شکر و گوشت‌ها به نیمکره شمالیبه‌خصوص آمریکا و اروپا می باشد.

بیشترین تقاضا در شهرهای بزرگ به‌خصوص در کشورهای برزیل وآرژانتین بوده است که این دو کشور از تولیدکنندگان مهم این محصولات در منطقه نیز میباشند. رفاه و آگاهی بیشتر از ارزش محصولات ارگانیک باعث افزایش تقاضا برای محصولاتدر این منطقه خواهد شد.

اقیانوسیه

با وجود آن‌که استرالیا تقریبا" نیم بیشتر مزارع ارگانیک جهانرا به‌خود اختصاص داده اما بازار این محصولات تنها قسمتی از کل بازار جهانی راتشکیل می‌دهد. گاو دارها و دامدارها بیشترین بخش مزارع را به‌عنوان چراگاه مورداستفاده قرار می‌دهند.

صنعت محصولات ارگانیک استرالیا بر پایه‌ی صادرات بنا نهاده شدهاست، به‌نحوی‌که میزان زیادی محصولات اساسی همانند میوه‌ها، سبزیجات، محصولات لبنی،برنج، انواع بذور، پشم و گوشت ارگانیک به کشورهای دیگر صادر می‌کنند. فروش محصولاتارگانیک در سال ۲۰۰۲، ۲۰۰ میلیون دلار بوده است و بازار این محصولات در استرالیارشد سالانه ای برابر ۲ تا ۱۵ درصد داشته و تقاضای مصرف کنندگان برای این محصولات درحال افزایش است.

صنعت محصولات ارگانیک در نیوزلند نیز برپایه‌ی صادرات است، حجمزیادی کیوی، سیب، میوه جات، سبزیجات وگوشت گوسفند از نیوزلند به کشورهای نیم‌کره‌یشمالی صادر می شود و میزان کمی از این محصولات به مصرف داخلی می‌رسد.

آفریقا

در آفریقا بازار محلی محصولات ارگانیک گواهی شده به آرامی درحال گسترش می باشد که بخشی از آن به دلیل سطح پایین درآمد مردم و پایین بودن سطحمراکز جنبش ارگانیک در این قاره است، در هرحال تلاش‌های متعدد جهت گسترش بازارمحصولات ارگانیک در اوگاندا، مالاوی، کنیا و آفریقای جنوبی ادامه دارد.

در آفریقای شمالی بازار محلی محصولات ارگانیک به‌خصوص در مصر درحال گسترش است. مصر هدایت بازار پنبه و چای ارگانیک را دردست دارد و پنبه‌ی ارگانیکدر ۱۰۰هزار داروخانه و فروشگاه در سراسر مصر به فروش می‌رسد.

بازار محصولات ارگانیک در آفریقای جنوبی در حال گسترش بوده ومحصولات ارگانیک در فروشگاه‌های خاص و رقابت‌های زنجیره‌ای به فروش می رسد.

در آفریقا بهترین تجارت محصولات ارگانیک، صادرات آنها بهبازارهای جهانی است در بیشتر موارد چندین و گاهی هزاران کشاورز با هم بر روی یکپروژه به منظور دستیابی به حجم کافی جهت صادرات محصول کار می‌کنند( مصر و اوگاندا)هنگامی‌که بازار بین المللی محصولات ارگانیک گسترش پیدا کرده و بخش ارگانیک باسیاست‌های کافی و چارچوب قانونی لازم تنظیم شود محصولات ارگانیک آفریقا نیز از بعدکمی و تنوع آن در بازارهای بین المللی افزایش پیدا خواهد کرد با وجودآان‌کهزمین‌های کشاورزی ارگانیک در تمام دنیا در حال زیاد شدن است بیشترین فروش و مصرفاین محصولات به کشورهای صنعتی و پیشرفته محدود می‌شود. دومنطقه همانند آمریکای شمالی و اروپای غربی تقریبا" ۹۷درصد درآمدهای جهانی محصولاتارگانیک را بخود اختصاص داده‌اند و بقیه بازارهای مهم ژاپن و استرالیا هستند.

دو عامل باعث ایجاد تقاضا در کشورهای ثروتمند می‌شود:

- قیمت بالای محصولات ارگانیک که این عامل باعث محدود شدن مصرفمحصولات ارگانیک در کشورهایی می شود که مصرف‌کنندگان آن قدرت خرید بالا داشته و ازطبقات متوسط روبه بالا باشند.

- فاکتور بعدی تحصیلات و آگاهی از فواید محصولات ارگانیک بهدلایل مسایل مربوط به ایمنی غذا، عوامل زیست محیطی و بهداشتی آن است.

امروزه با توجه با افزایش تولید محصولات ارگانیک در سطح دنیا،بازارهای محلی و منطقه‌ای نیز گسترش بیشتری پیدا کرده به‌نحوی‌که کشاورزان، محصولاتارگانیک را برای مصرف کنندگان منطقه خود تولید می کنند.

این گونه به نظر می رسد که مصرف محصولات ارگانیک در بسیاری ازکشورهای در حال توسعه به‌خصوص برزیل، چین، هند و آفریقای جنوبی که اقتصاد آنها درحال رشد سریع است و سطح آگاهی و تحصیلات و ثروت آنها بالا رفته بیشتر شود.

منبع : سایت آفتاب