در روز پنجم جولای ۲۰۰۴ خبرگزاری ترکمنستان اعلام کرد که بیماری

خطرناک وواگیری در بین دام های منطقه مرزی قزاقستان واوزبکستان که

 کاراکورت Kara Kurt نامیده می شود ، دیده شده است وتعدادی نیز از دام های

 صحرای توپ کاراگان Tupkaragan در کشور قزاقستان درگیر بیماری شده

اند . قابل ذکر است که این صحرا محلپرورش ونگهداری ۴۰۰۰ نفر شتر است

وبنابر اظهارات مقامات محلی بر اثر شیوع بیماریبیش از ۱۰۰ نفر شتر تلف

شده اند .


در گزارش دیگری مشخص شد که در ماه مه ۲۰۰۴ اپیدمیبیماری طاعون انسانی در ترکمنستان ظاهر شده ومنجر به مرگ ومیر بیش از بیست نفرگردیده است واین گزارش برای اولین بار توسط یک شرکت آلمانی که در مرز اوزبکستان ـترکمنستان مشغول کار بوده است ، اعلام شده است . مراتب فوق توسط سازمان جهانیبهداشت ودفتر بین المللی بیماری های واگیر OIE تأیید نشده است ، اما نظر به خطراتبیماری ومشترک بودن آن بین انسان وشتر وبا توجه به شیوع آن در کشورهای همسایه ، اینمقاله برای آشنایی دست اندرکاران با این بیماری تدوین ومنتشر می گردد .

‌● طاعون شتر CamelPlague

بیماری واگیر حاد و یا مزمنی است که با سپتی سمی، تخریب شدیدبافت ریه ها و آسیب دیدن دستگاه لنفاوی بدن مشخص می شود. عامل مسبب بیماری ، باکترییرسینیا پستس Y.Pestis که یک باکتری گرام منفی ، غیر متحرک بوده وعضو خانوادهانتیروباکتریاسه Enterobacteriacae است . این باکتری را می توان با رنگ آمیزی رایت Wright ، گیمزا Giemsa و ویاسون Wayason رنگ آمیزی ومشاهده کرد . ارگانیسم مذکورنسبت به دمای بالا ویا محیط های خشک اطراف حساس بوده وبسرعت از بین می رود ، ولی دردمای ۲۸ درجه سانتی گراد می تواند به آرامی رشد نماید . در آزمایشگاه می توان اینباکتری را بر روی سه نوع محیط کشت رشد داد که عبارتند از : نوترینت بروت nutrient broth ، بلاد آگار blood agar و آگار unenriched agar . کلونی های حاصله ، کلونیهای ریزی به قطر ۱ تا ۲ میلی متر ، خاکستری رنگ و غیر موکوئیدی است .

حیوانات بیمار منشأ انتشار بیماری به شمار می روند زیرا که عاملمسبب بیماری را از طریق ترشحات بینی و چرک ناشی از عقده های لنفاوی و هوای بازدم وجنین سقط شده و پرده های جنینی منتشر می سازند.عامل بیماری معمولاً از طریق گزشحشرات نظیر پشه ها ، کنه ها وعنکبوت های گزنده( Spiders )از مخزن به حیواناتپستاندار منتقل می گردد .

این بیماری یک بیماری مشترک است ومی تواند از حیوانات اهلی بهانسان منتقل شود ، روش انتقال بیماری می تواند از طریق گزش کنه های آلوده ، پشهوعنکبوت گزنده ( Spiders ) باشد ، در مواردی نیز بیماری طاعون ریوی از طریق قطراتآلوده از دهان انسان بیمار به انسان سالم منتقل شده وباعث انتشار بیماری می گردد. انتقال بیماری از طریق تنفسی از حیوان به انسان نیز ممکن است .روش دیگر انتقال تماسانسان با بافت های آلوده است به همین جهت سلاخ ها وقصاب ها وزنان خانه دار بیش ازدیگران در معرض ابتلای به بیماری می باشند .

Higgins (۱۹۸۵)معتقد است که مگس ها نقش مهمی را در انتقالبیماری دارند و در صورت انتشار بیماری باید این حشرات را کنترل نمود و همچنینبیماری ممکنست که از طریق خوردن مواد غذائی و یا آب آلوده و همچنین نیش حشراتخونخوار از دامهای بیمار به دامهای سالم منتقل شود.

اپیدمیولوژی :

صدها سال است که نقش شتر در همه گیر شناسی طاعون شناخته شده است(Curasson ،۱۹۴۷؛ Fedorov ، ۱۹۶۰) . Wu وهمکارانش (۱۹۳۶ ) و Pollitzer (۱۹۵۴)گزارشات قبلی مربوط به طاعون در شتر را مرور کرده وبیان نمودند که بسیاری ازدانشمندان به گزارش های قبلی شیوع طاعون در شترها مشکوک هستند . (۱۹۶۰)Fedorov توضیح داد که آلودگی های یرسینیا پستیس علاوه براین که می تواند به عنوان یک بیماریمشترک از حیوان به دام منتقل شود ، همچنین قادر است که از انسان مبتلا نیز به شترمنتقل گردد

(۱۹۷۳) Sotnikov در گزارشی ذکرمی کند که عامل مسبب بیماریدرمغولستان ، چین، هندوستان، ایران، عراق، افریقا و شوروی سابق از شترهای بیمار جداشده است. شیوع طاعون در بین شترهای دوکوهانه در روسیه از سال ۱۹۱۱ شناخته شده وشیوعهای طاعونی مختلف در انسان در اثر تماس با شترهای دوکوهانه دیده شده است . هم چنیندر سال ۱۹۱۲ متعاقب مصرف گوشت شتر بیمار افراد بیشماری در روسیه به طاعون مبتلاشدند( Kowalevsky ،۱۹۱۲) . آخرین شیوع گزارش شده طاعون در روسیه در سال ۱۹۲۶ رخداد( Strogov ، ۱۹۵۹) .

طاعون نه تنها در گذشته به عنوان یک بیماری زئونوز در روسیهوجود داشته است بلکه اخیراً شیوع بیماری طاعون در انسان ها ودر شترهای جماز درموریتانی توسط (۱۹۷۱) Alonso ودر لیبی توسط Christie وهمکاران (۱۹۸۰) گزارش شده استو یرسینیا پستس در شترهای جماز از خیارک ها جدا شد.

در ضمن (۱۹۸۷) Mustafa بیماری را در شترهای سودانی نیز گزارشکرده است. (۱۹۱۳) Sacquepee & Garcin طاعون خیارکی شایع در بین شترهای جمازآفریقای شمالی ( مستعمره فرانسه ) را گزارش نموده واظهار کردند که عامل بیماری نهتنها بر روی گره های لنفاوی اثر گذاشته بلکه باعث بروز آبسه هایی شده که در سرتاسربدن پخش شده اند . یرسینیا پستیس علاوه بر ضایعات فوق از تراوشات پرده جنب نیز جداشد . علاوه بر شکل جلدی ، اشکال سپتی سمی ریوی نیز در شتر رخ می دهند ( Lobanov ،۱۹۵۹و ۱۹۶۷) .

محققان ثابت کردند که ناقل اصلی بیماری در بین شترها کک است . کنه های هیالوما واورنیتودوروس نیز قادرند به طور مکانیکی بیماری را منتقل کنند(Fedorow ، ۱۹۶۰).

علائم بالینی :

دوره کمون بیماری از۱ تا ۶ روز است و مرگ پس از ۲۰ روز فرا میرسد . Martynchenko ، (۱۹۶۷)، Alonso (۱۹۷۱)و Klein وهمکارانش ( ۱۹۷۵ ) تظاهربالینی طاعون شتر را در شترهای جماز در ترکمنستان ، الجزایر وموریتانی شرح داد .

بیماری دارای سه شکل است که عبارتند از :

۱)شکل خیارک Bubonic form

۲)شکل پستی سمی Septicaemicform

۳)شکل پنومونی Pneumonic form

اولاً شکل خیارک :

این شکل زمانی اتفاق می افتد که میکروب از طریق زخم ها وارد بدنشده و باعث بزرگ شدن عقده های لنفاوی می گردد و با علائمی نظیر، افزایش درجه حرارتتا ۳۹ـ۴۰ ، تنگی نفس، افزایش نبض، بی اشتهائی و توقف نشخوار، ضعف و سختی در حرکت،مشخص می شود و غالباً حیوان مبتلا به لنگش می شود و عقده های لنفاوی سطحی دردناک ومتورم می شود و حیوان ترجیح می دهد که برروی زمین دراز بکشد. و این شکل از بیماریکه معمولاً چند روز به درازا می کشد عاقبت به مرگ و یا بهبودی می انجامد.

ثانیاً شکل سپتی سمی و پنومونیک :

شکل سپتی سمی زمانی اتفاق می افتد که میکروب وارد دستگاه گردشخون گردد و شکل پنومونیک زمانی اتفاق می افتد که میکروب همراه ذرات کوچک غبار واردریه ها گردد.

اشکال از بیماری به سه صورت حاد، تحت حاد و مزمن رخ می دهد:

۱) شکل حاد :

که در این شکل درجه حرارت تا ۴۱ درجه سانتیگراد افزایش می یابدو شترهای ماده سقط جنین می کنند و همچنین سرفه التهاب ریه ها، ترشحات خونین بینی ولرزش مشاهده می شود و حیوان بر زمین می افتد و تلف می شود و همچنین لخته شدن خوندیرتر از معمول صورت می گیرد

۲) شکل مزمن :

که با تب متناوب مشخص می شود و در هنگام افزایش درجه حرارتحیوان بی اشتها و نشخوار متوقف می شود و حیوان بیحال برروی زمین دراز می کشد و نبضوی ضعیف و تعداد تنفس وی زیاد می شود و هنگامی که درجه حرارت به حالت طبیعی خودبرمی گردد، علائم بالینی مخفی شده و یا ضعیف می گردد بطوری که بنظر می رسد که حیوانسلامت خودرا باز یافته است و در بعضی از حالت ها مشاهده شده که شکل خیارک طاعون ولنگش در حیوان نیز ظاهر شده است. سیر بیماری درشکل مزمن در حدود سه هفته ادامه مییابد و غالباً به بهبودی منجر می شود.

آثار کالبدگشائی :

در شکل سپتی سمی، خونریزی های متعدد بر روی کلیه اندام ها وبافت ها مشاهده می شود و در اعضای پارانشیمی تورم و در کبد و کلیه و قلب دژنراسیونلپیدی جلب توجه می کند و عقده های لنفاوی مشاهده می شود که ممکن است حجم آن به حجمتخم اردک و یا بیشتر از آن برسد و بر روی آن خونریزی و گاهی نیز نکروز مشاهده شود. اما در شکل پنومونیک، پرخونی و تورم ریه ها مشاهده می شود و در برش ریه ها مقطع آنشفاف بوده و ترشحات کف دار سرخ رنگی از آن سرازیر می گردد و همچنین مشاهده می شودکه عقده های لنفاوی زیرفکی بزرگ و متورم شده است

تشخیص :

با توجه به مشترک بودن بیماری ، در هنگام کالبدگشائی ونمونهبرداری جهت نشخیص باید احتیاطات لازم را به کار بست . جهت نمونه برداری باید ازعقده های لنفاوی متورم نمونه برداری کرد برای این کار باید یک میلی لیتر محلول نمکیاسترلیزه را در داخل عقده لنفاوی متورم تزریق نموده واسپیره نمود ودوباره به داخلسرنگ برگرداند . در صورت شیوع فرم تنفسی بیماری ، می توان با تهیه سوآپ از دهانوبینی اقدام به نمونه برداری نمود .کشت باکتریولوژی خون بر روی محیط های کشت مناسبمی تواند به تشخیص بیماری کمک نماید ، اما باید توجه داشت که یرسینیا پستس رشدیآهسته دارد ورشد آن بیش از ۴۸ ساعت به درازا خواهد کشید . انجام تست پادتن هایفلورسنت حساس ترین واختصاصی ترین تستی است که می تواند در این زمینه به کار رود .

درمان :

برحسب دستورالعمل سازمان بهداشت جهانی باید حیوانات بیمار اعدامشده و لاشه آنان از بین برده شود. اما واقعیت اینست که معمولاً در کشورهای جهان سوموکشورهای فقیر اعدام ودفن بهداشتی لاشه صورت نمی گیرد واصولاً بیماری دیرتر تشخیصداده می شود ، و تا حصول نتیجه آزمایشگاهی درمان با انتی بیوتیک های وسیع الطیفصورت می گیرد . معمولاً انسان های بیمار با داروی استرپتومایسین Streptomycin درمانمی شوند ، این دارو را می توان در عرصه دامپزشکی مورد استفاده قرار داد ، هم چنینجنتامایسین Gentamicin با موفقت در درمان طاعون انسانی به کار رفته است واین داروبهترین روش درمانی به کار رفته در دامپزشکی به شمار می رود وبه ویژه برای مواردخیلی شدید بیماری در دام ها توصیه می گردد . اما باید به خاطر داشت که داروی پنیسیلین تأثیری در درمان طاعون ندارد . از داروهای سولفانامیدی نیز می توان تنها درحالتی که داروهای آنتی میکربی در دسترس نباشد استفاده کرد( Kathleen A . et al ۲۰۰۳) .

پیشگیری و کنترل :

باید حیوانات و انسان را برضد بیماری واکسینه نمود و حیواناتوحشی حامل بیماری را از بین برده و جوندگان و حشرات ناقل بیماری را از میان برداشتو در هنگام ظهور بیماری اقدام به اجرای قوانین قرنطینه نموده و عملیات ضدعفونی رابا دقت انجام داد شترها بهبود یافته، ایمنی دائم ومحکمی بدست می آورند و شترها رامی توان با استفاده از واکسن های تهیه شده از میکروب های کشته یا ضعیف واکسینهنمود.

Sotnikov (۱۹۷۳)گزارش کرده است که در شوروی از واکسنی استفادهمی شود که بیش از شش ماه ایمنی می بخشد.

یرسینیوز Yersiniosis

یرسینیوز عفونت مشترک بین حیوانات و انسانند و از این لحاظ حائزاهمیت فراوانند این عوامل بیماریزا در شترها باعث ایجاد عفونت روده ای می گردند ودر انسان باعث ایجاد سندرم های متفاوتی از قبیل گاستروآنتریت حاد و سایر اشکالبیماری های گوارشی ورم مفاصل، دانه های قرمز پوست و غیره می گردد. عامل بیماریزا کهیرسینیاآنتروکولیتیکا نام دارد از لحاظ درجه بیماریزائی خودداری سروتیپ های مختلفیاست. البته باید گفت که اکثر سویه های یرسینیاانتروکولتیکا موجب بروز آنتریت درانسان می شوند ولی سروتیپ ۰:۸ متعاقب تظاهرات گوارشی موجب سندرم های سپتی سمی نیزمی گردد درحالی که سروتیپ ای ۰:۹ , ۰:۳ حدت و بیماریزائی کمتری دارند.

Kwaga و همکارانش (۱۹۸۷) درنیجریه، اقدام به جمع آوری ۵۰۰ نمونهمدفوع و ۳۰۹ نمونه سرم از شترهای تازه کشتارشده، کشتارگاه کانو، جهت آزمایش براییافتن یرسینیا نمودند و توانستند که یرسینیا را از ۶ مورد نمونه مدفوع (۲/۱%) جدانمایند که ۵ مورد آن یرسینیا انترمیدیا intermedia و یک مورد یرسینیا انتروکولتیکا entrocolitica بودند.

۱۴۲مورد (۴۶%) از نمونه های سرم از لحاظ داشتن آنتی بادیرسینیا مثبت بودند وتست اگلوتیناسیون جهت تفریق آنتی ژن های یرسینیا آنتروکولتیکامورد استفاده قرار گرفت که ۵۴ مورد آن (۵/۱۷%) برای سروتیپ ۰:۳ مثبت بود و ۶۳مورد(۴/۲۰%) برای سروتیپ ۰:۸ مثبت و ۳۸ مورد (۳/۱۲%) برای سروتیپ ۰:۹ و ۳۷ مورد( ۱۲%)برای سروتیپ ۰:۱۲ مثبت بودند و آنان معتقدند که چون سروتیپ ۰:۸ و ۰:۳ برایانسان بیماریزا هستند از این لحاظ برای بهداشت عمومی حائز اهمیت می باشند.

 Hamdy و همکارانش (۱۹۹۰) درکشتارگاه قاهره مصر اقدام به بررسیوجود یرسینیا در شترهای کشتار شده نمودند توانستند یرسینیا آنتروکولتیکا را از ۴نمونه از مجموع ۵۰ نمونه سوآپ سطحی و ۲ نمونه از مجموع نمونه کبدی و ۱ نمونه ازمجموع ۵۰ نمونه عقده های لنفاوی مزانتریک و ۱ نمونه از مجموع ۵۰ نمونه مدفوع شترهایتازه کشتار شده جدا نمایند. و کشتارگاه دارای شرایطی بشدت غیربهداشتی بود.

منبع : سایت آفتاب-ارائه ای از جناب آقای دکتر احسان مقدس