بسیاری از خانواده های ایرانی کبک را می شناسند و لااقل برای یک بار هم که شده آن را در طبیعت، باغ وحش ها یا رسانه ها دیده اند. کبک از ظاهر زیبا و آواز خوش برخوردار است که هر کدام قدرت و زیبایی طبیعت خدادای را متبلور می سازد. اکثر روستائیان عزیز به طور کامل با آن آشنایی داشته و میزبان این پرنده زیبا در کشتزارها و مزارع خود هستند.


به طوری که هر صبح یا غروب همراه با غره های طنین انداز کبک روانه مزارع و یا خانه هایشان می گردند . کبک پرنده ای است با جثه ای نسبتا کوچک اما صورت ظاهری بسیار زیبا و جذاب به گونه ای که دور سر را نواری سیاه رنگ، زیر گلو لکه نخودی رنگ و پهلو ها را خال های کشیده ای به رنگ بلوطی احاطه کرده و نوک و پای آن نیز به رنگ سرخ میباشد. آواز این پرنده طنین انداز بوده و تا مد کوتاهی ادامه می یابد. کبک در اواخر اسفند و اواسط بهار به صورت گله های ۲۰-۱۵ تایی جفت گیری نموده و سرانجام در اواسط اردیبهشت شروع به تخم گذاری می نماید. جوجه کبک ها پس از ۲۶-۲۴ روز سر از تخم بیرون آورده و در روزهای تابستانی خرداد و تیر به همراه مادر در دامن طبیعت قدم می گذارند. همه ما گاهی اوقات به منظور تفرج و سرگرمی به طبیعت رفته و ساعتی را در آنجا سپری می کنیم. اما بعضا هنگام قدم زنی با تکه های استوانه ای شکل از جنس پلاستیک برخورد نموده که شبیه به گلوله است. گلوله ای که در آن پر از ساچمه های ریز فلزی بوده و هر کدام چشم یک کبک را از طبیعت و زیستن فرو می بندد. اکثر افراد کبک را به خاطر گوشت لذیذ و مطبوع آن شکار می کنند ولی غافل از آنکه روزی ممکن است نام و نشانی از کبک در طبیعت باقی نماند. از سوی دیگر مخاطرات طبیعی همانند سرمای طاقت فرسای زمستان و یا خشکسالی های سخت تابستان این پرنده را گاهی به کام نابودی می کشاند. به طوری که علاوه بر شکار بی رویه، در سرمای زمستان سال ۸۶ قریب به هزار قطعه از این پرنده در برخی از نواحی استان یزد (نای بندان طبس) تلف شدند. اما چندی است که در سیطره زندگی شهری، مجتمعی با نام پرند سعی به احیاء و گسترش این پرنده نموده و تا به حال خدمتی بزرگ و ارزشمند را در این معقوله عرضه داشته است. در سال ۱۳۷۹ پرند بعنوان اولین مجتمع تکثیر و پرورش کبک و قرقاول در ایران احداث گردید. اما با توجه به آنکه اقدام این مجتمع در ابتدا به صورت محدود بوده سرانجام در سال ۱۳۸۱ با تهیه گله های کبک و قرقاول از خارج از کشور به طور وسیع و با ظرفیتی چشم گیر آغاز به کار نمود. از جمله اهداف پرند تولید انبوه کبک و فراورده های جانبی آن بوده که هم اکنون علاوه بر تحقق آن، هنوز رو به رشد است. از سوی دیگر خوشبختانه به دلیل عرضه گوشت این پرنده به صورت فراگیر و در دسترس، تا حد زیادی از شکار آن در طبیعت کاسته شده و انتظار می رود که پرند با احداث شکارگاههای مصنوعی بتواند به میزان قابل توجهی از شکار بی رویه و غیر قانونی آن جلوگیری نماید. همچنین این مجتمع با عرضه گله های مولد این پرنده امکان اشتغال شمار زیادی از افراد را فراهم آورده است. به صورتی که در حال حاضر به رغم اینکه پرند بزرگترین واحد پرورش و تولید در ایران و حتی خاورمیانه می باشد، چندین واحد دیگر نیز در اکثر نقاط کشور با حمایت های همه جانبه این مجتمع اقدام به تکثیر و پرورش کبک نموده اند. شایان ذکر است که پرند موفقیت های حاصله خود طی چندین سال اخیر را مرهون تلاش پرسنل کار آزموده و مدیریت کارامد و اثربخش خود می داند. چنانکه تا به حال تلاش و زحمات زیادی در جهت تحقق اهداف این مجتمع صورت پذیرفته و هم اکنون در عرصه بین المللی، نام پرند در اذهان به جای مانده است .

نام علمی کبک Alectoris chukar و نام انگلیسی ان chukar Partridge از خانواده Phasianeada می باشد . این پرنده دارای نوک و پاهای قرمز ، پرهای خاکستری و گلوی نخودی رنگ با نوار حاشیه ای پهن سیاه بوده و در زیر شکم و پهلو ها خال های زیبا و کشیده به چشم می خورد . نر و ماده از نظر ظاهر تفاوتی با هم نداشته ولی پرنده نر کمی بزرگ تر از ماده ان میباشد . طول ان ۳۵-۳۴ سانتیمتر و تغذیه ان در طبیعت دانه گیاه و حشرات و در سیستم صنعتی از کنسانتره فرموله شده که بر حسب نوع پرورش کبک گوشتی و مادر تهیه شده استفاده میگیرد . تعداد تخم ان در سیستم صنعتی به ۸۰ عدد قابل پیشبینی می باشد. وزن نر ۵۷۰ گرم و ماده ها به ۵۰۰ گرم می رسد.

کبک از پرندگانی است که در زمره خانواده ماکیان قرار گرفته و گوشت آن نسبت به سایر ماکیان موجود و رایج اعم از مرغ, بوقلمون, بلدرچین و شترمرغ از ارجعیت ویژه ای برخوردار است. چنانکه علل عمده آن را می توان در طبع گرم , طعم لذیذ, بوی مطبوع و خواص درمانی آن خلاصه نمود. این پرنده در طبیعت زیست نموده و پراکندگی گونه های آن را می توان در اکثر مناطق جهان همانند اسیا و اروپا یافت. صورت ظاهری آن بسیار زیبا و خوشایند بوده و از آوازی خوش نیز برخوردار است. طول بدن این پرنده ۳۵-۳۴ سانتیمتر بوده و دارای وزن تقریبی ۵۵۰ گرم می باشد. کبک ها به طور طبیعی در هر سال ۱ و به ندرت ۲ بار تخم گذاری نموده و در هر دوره بین ۲۲-۷ عدد تخم می گذارد. لذا روند تکثیر آن چندان چشم گیر نمی باشد. اما با عنایت به علوم و فنون نوین حاصله طی سالهای اخیر و پی بردن به اهمیت و ارزش غذایی بالای این پرنده, در پاره ای از مناطق اقداماتی جهت تکثیر آن در ظرفیت های انبوه اتخاذ گردیده است . اکنون جای آن است که به معرفی یکی از بزرگترین واحد های پرورش در خاورمیانه و در عین حال اولین مجتمع صنعتی پرورش کبک در ایران بپردازیم .
در سال ۱۳۷۹ مقارن با سال ۲۰۰۰ میلادی, مجتمعی با نام تجاری پرند در استان یزد تاسیس گردید. این مجتمع در ابتدا با هدف تکثیر پرندگان شکاری (GAME BIRD) احداث و با وارد نمودن گله مولد از خارج از کشور آغاز به کار نمود . در سالهای آغازین با وجود نوسانات اقتصادی و فراز و نشیب های ناشی از آن سرانجام با استعانت از مدیریت کارامد و سیستم های اقتصادی نوین, مجتمع پرند روند تولیدی خود را به صورت کاملا صنعتی شروع نمود. در حال حاضر با گذشت قریب به ۸ سال از عمر آن این مجتمع همچنان پیشگام و پیشرو در عرصه تولید و تکثیر ماکیان و پرندگان شکاری (GAME BIRD) می باشد. از تولیدات مجتمع پرند می توان به :
- تولید گله های مولد کبک, قرقاول و بلدرچین
- تولید جوجه های مولد و نیمچه
- تولید گوشت گرم و منجمد
و سایر عوامل تولید جانبی همچون ساخت و تجهیز سیستم های پرورش اشاره نمود . از جمله اهداف عالی پرند تولید محصولات کاملا ارگانیک و بدون افزودنی های شیمیایی و هورمونی می باشد. به طوری که هم اکنون محصولات پروتئینی عرضه شده از سوی این مجتمع سهم اعظمی از بازار را به دلیل کیفیت بسیار مرغوب به خود اختصاص داده است. در سیستم پرورش سعی بر آن بوده تا با بهره گیری از مکمل های کاملا طبیعی, محصولاتی با کیفیت بسیار برتر از گوشت گونه های طبیعی و وحشی آن به مشتریان گرامی عرضه گردد. شایان ذکر است که این مجتمع آمادگی خود را جهت انتقال تجربیات و دستاوردهای حاصله به سایر علاقه مندان به این عرصه اعلام داشته و هرگونه خدمات مشاوره در زمینه پرورش, سیستم های تولیدی و ادوات و همچنین چگونگی عرضه محصولات را پذیرا می باشد .

نمونه جیره کبک گوشتی از بدو تولد تا ۴ هفتگی ( جیره ۱)

درصد در جیره

ترکیبات

ردیف

۹۲/۲۰

ذرت

۱

۲۵/۵۹

سویا

۲

۰۳/۶

روغن ذرت

۳

۹

گندم

۴

۲/۲

dcp

5

06/1

پودر صدف

۶

۴/۰

نمک

۷

۵/۰

ویتامین

۸

۴۵/۰

مواد معدنی

۹

۱۶/۰

متیونین DL

10

100

جمع

۱۱

نمونه جیره کبک گوشتی از بدو تولد تا ۴ هفتگی ( جیره ۲)

درصد در جیره

ترکیبات

ردیف

۴۵/۲۹

ذرت

۱

۲۶/۴۸

سویا

۲

۲۷/۳

روغن ذرت

۳

۵/۰

 

۴

۷۴/۱

dcp

5

85/0

پودر صدف

۶

۳۳/۰

نمک

۷

۵/۰

ویتامین

۸

۴۵/۰

مواد معدنی

۹

۱۵/۰

متیونین DL

10

100

جمع

۱۱

نمونه جیره کبک گوشتی از چهار تا نه هفتگی (جیره ۱)

درصد در جیره

ترکیبات

ردیف

۲۷/۳۹

ذرت

۱

۷۸/۴۸

سویا

۲

۲۹/۴

روغن ذرت

۳

۳

گندم

۴

۳/۲

dcp

5

84/0

پودر صدف

۶

۴۴/۰

نمک

۷

۵/۰

ویتامین

۸

۴۵/۰

مواد معدنی

۹

۱۴/۰

متیونین DL

10

100

جمع

۱۱

نمونه جیره کبک گوشتی از چهار تا نه هفتگی (جیره ۲)

درصد در جیره

ترکیبات

ردیف

۵۴/۴۳

ذرت

۱

۹۱/۴۷

سویا

۲

۸۵/۳

روغن ذرت

۳

۳۱/۲

dcp

4

84/0

پودر صدف

۵

۴۴/۰

نمک

۶

۵/۰

ویتامین

۷

۴۵/۰

مواد معدنی

۸

۱۴/۰

متیونین DL

9

100

جمع

۱۰

نمونه جیره کبک گوشتی از هفته نهم تا پایان دوره پرورش (جیره ۱)

درصد در جیره

ترکیبات

ردیف

۳۳/۵۱

ذرت

۱

۶۱/۳۹

سویا

۲

۷۷/۴

روغن ذرت

۳

۱۹/۲

dcp

4

61/0

پودر صدف

۵

۴۵/۰

نمک

۶

۵/۰

ویتامین

۷

۴۵/۰

مواد معدنی

۸

۱/۰

متیونین DL

9

100

جمع

۱۰

نمونه جیره کبک گوشتی از هفته نهم تا پایان دوره پرورش (جیره ۲)

درصد در جیره

ترکیبات

ردیف

۴۸/۴۸

ذرت

۱

۱۹/۴۰

سویا

۲

۰۵/۵

روغن ذرت

۳

۲/۰

گندم

۴

۱۸/۲

dcp

5

6/0

پودر صدف

۶

۴۵/۰

نمک

۷

۵/۰

ویتامین

۸

۴۵/۰

مواد معدنی

۹

۰۹/۰

متیونین DL

10

100

جمع

۱۱

نمونه جیره کبک درحال تولید (جیره ۱)

درصد در جیره

ترکیبات

ردیف

۹۴/۴۵

ذرت

۱

۶۷/۴۰

سویا

۲

۶۷/۳

روغن ذرت

۳

۸۶/۱

dcp

4

34/6

پودر صدف

۵

۴۲/۰

نمک

۶

۵/۰

ویتامین

۷

۵/۰

مواد معدنی

۸

۱۱/۰

متیونین DL

9

100

جمع

۱۰

نمونه جیره کبک درحال تولید (جیره ۲)

درصد در جیره

ترکیبات

ردیف

۲۴/۴۰

ذرت

۱

۸۳/۴۱

سویا

۲

۲۵/۴

روغن ذرت

۳

۴

گندم

۴

۸۵/۱

dcp

5

32/6

پودر صدف

۶

۴۲/۰

نمک

۷

۵/۰

ویتامین

۸

۵/۰

مواد معدنی

۹

۱/۰

متیونین DL

10

100

جمع

۱۱

 

منابع : سایت دانشگاه سراوان-وبلاگ کشاورز تنها