وبلاگ دانشجوی زراعت

مشاوره و نگارش پروپوزال، پایان نامه و مقاله در رشته‌های زراعت، گیاهان دارویی و تکنولوژی بذر
 
حشرات مفید و مضر
ساعت ۱۱:٤٩ ‎ق.ظ روز ۱۳۸۸/۱۱/٢۸ : توسط : ابوالفضل معصومی زواریان

 

از گذشته‌های دور تا کنون حشرات به شکل‌های مختلف با زندگی انسان ارتباط

داشته‌اند و براساس این ارتباط حشرات را به دو گروه تقسیم می‌کنیم:

1- حشرات مفید

2- حشرات مضر


­ حشرات مفید

اولین گروه از حشرات مفید، حشرات گرده افشان هستند. گرده افشانی به معنای انتقال گرده از پرچم به مادگی گل دیگر است. بعضی از گیاهان مقادیر زیادی گرده تولید می‌کنند که باد مهمترین عامل انتقال آن‌ها محسوب می‌شود، ولی اکثر گیاهان مقادیر بسیار کمی گرده تولید می‌کنند که این گیاهان برای گرده افشانی خودشان نیاز قطعی به عامل خارجی دارند که مهمترین آن‌ها حشرات هستند. در بین حشرات زنبورهای بالاخانواده‌ی آپویداها (Apoidea) مخصوصاً زنبور عسل با نام علمی آپیس ‌میلی‌فرا (Apis mellifera) از بیشترین اهمیت برخوردار است.
دومین گروه از حشرات، حشرات هستند که تولید فرآورده‌های تجاری و غذایی می‌کنند. از جمله‌ی این فرآورده‌ها عسل و موم است که توسط زنبور عسل و بعضی دیگر از گونه‌های زنبورهای خانواده آپیده (
Apoide ) تولید می‌شود. از دیگر این فرآورده‌ها ابریشم است که توسط پروانه کرم ابریشم با نام علمی بومبیکس موری ( Bombyx mori ) از خانواده بومبوسیده ( Bombycidae )و بعضی دیگر از گونه‌های این خانواده تولید می‌شود. یکی دیگر از فرآورده‌ها لاک است که در کشورهای جنوب شرق آسیا توسط نوعی شپشک تولید می‌شود. این شپشک در سطح ساقه بعضی از گیاهان مثل گونه‌های خاصی از انجیر، ترشحاتی تولید می‌کند. ضخامت لاک در بعضی از ساقه‌ها به یک سانتی‌متر می‌رسد، که کشاورزان برای استخراج لاک، این ساقه‌ها را بریده و به تمام نقاط دنیا صادر می‌کنند. و بعنوان وسیله‌ی آرایشی، یا آزمایشگاهی کاربرد دارد 

ارزش 220 میلیارد دلاری حشرات در سال برای مردم جهان

زنبورها و سایر حشرات گرده افشان به خاطر کمک به رشد میوه ها، سبزیجات، دانه های روغنی، قهوه، کاکائو و ادویه جات، ارزشی برابر 220 میلیارد دلار در سال را دارا هستند.

 

نقش حشرات در تحقیقات علمی

حشرات یکی از بهترین موجودات آزمایشگاهی هستند که در مطالعات  بیولوژیکی و ژنتیکی کاربرد فراوان و موثری دارند،مانند مگس سرکه Drosophilia melanogaster که در کشف اصول علم ژنتیک کمک شایانی به محققین نمود.همچنین در مطالعات سم شناسی از مگس خانگی و سوسری به وفور استفاده می شود.بسیاری از اصول جنین شناسی،رفتار شناسی و حیوانات عالی نیز طی بررسی و مطالعه عکس العمل های حشرات کشف شدند.

استفاده از حشرات مفید در علم پزشکی                    

در طی سالهای جنگ جهانی اول دکترBaer متوجه شد که زخم سربازانی که چند ساعتی روی زمین جبهه استراحت کرده اند دچار عفونت نشده و حتی زود تر از زخم های پانسمان شده التیام می یابد.تحقیقات نشان داد که زخم افراد پانسمان نشده مورد حمله لاروهایی از خانواده دوبالان(مگس ها)قرار گرفته و این لاروها با نفوذ به درون زخم تمامی بافتهای مرده،عفونی و فاسد را خورده و از بین برده بودند.امروزه از این لاروها دارویی به نام آلانتوئین تهیه شده که از آن برای پانسمان و التیام زخم ها استفاده می شود.

نوعی دارو نیز وجود دارد که از زنبور عسل به دست می آید،به این صورت که زنبور عسل زنده را در الکل قرار داده و به مدت یک ماه در جایی گرم نگهداری کرده تا به تدریج بدن زنبور جذب الکل شود.این دارودر سال 1858 به همراه گل تاج الملوک برای معالجه دیفتری،باد سرخ،استسقاء،سرخک و تورمهای همراه با التهاب و سوزش در سطح جهان استفاده شده است.

از دیگر فوایدزنبور عسل در پزشکی استفاده از زهر زنبور عسل است که از زمانهای دور در درمان بیماری هایی همچون آرتروز و رماتیسم،به طور سنتی به کار می رفته و امروزه نیز از آن به شکل مدرن و آکادمیک در فرمهای مختلف دارویی برای این دسته از بیماری ها استفاده می شود.زهرزنبور عسل به علت اثر گذاری سریع روی سیستم عصبی یک نروتوکسین شناخته شده است که در صورت رعایت پروتکل درمانی از آن می توان به عنوان به عنوان داروی اعصاب استفاده کرد.در عصری که برای بیماری های صعب العلاج نظیرCP;MS;ALS داروهای کارساز و قطعی موجود نیست،این ماده می تواند در تعدادی از این بیماری ها نقش درمان کننده و در برخی موارد عامل بازدارنده از توسعه بیماری باشد.مورد دیگری که در ایران دارای اهمیت زیادی است،استفاده از داروی شکر تیغال می باشد که پیله حشره ایست به نام Larinus mellificus از خانواده Curclionidae یا سرخرطومی ها که روی بعضی از گیاهان خانواده Compositae زندگی می کند.لارو پس از طی دوران لاروی از فضولات خود پیله هایی درست می کند به رنگ سفید و با سطحی ناصاف که در واقع این پیله مصرف دارویی داشته و در طب سنتی برای معالجه گلو درد و سرفه استفاده می شود.این ماده برای اولین بار توسط شخصی به نام Guibourt در سال 1858 کشف شد.از این ماده در سوریه به عنوان ماده غذایی نیز استفاده می شود.به این ماده Sugar nest نیز گفته میشود.

اخیرا دانشمندان به حشرات به عنوان منبعی برای تولید داروهای جدید نیز می نگرند.از نظر این دانشمندان حشرات چون از موادی که از نظر مولکولی بسیار مفید اند و اغلب نیز خاصیت ضد سرطانی بسیار قوی دارند تغذیه می کنند،می توانند در داروسازی نیز کاربرد داشته باشند.به همین منظور دکتر Trowel و پرفسورrod richards از دانشگاه ملی استرالیا و دکترPeter collignon  از بیمارستان کانبرا در استرالیا مشغول تحقیق روی تولید داروهای جدید از حشرات می باشند و درصدد هستند که آنتی بیوتیکهایی تولید کنند که میکرو ارگانیزمها نتوانند به آن مقاومت نشان دهند.

حشرات مفید در گرده افشانی

حشرات با عمل گرده افشانی باعث بهبود کیفی و کمی محصولات کشاورزی می شوند.گیاهانی که برای تلقیح شدن نیاز به حشرات دارند معمولا یا گلهای بزرگ و مشخصی دارندو یا بوی مخصوصی که حشره به طرف آن جلب می شود و یا طعم شهد گل برای حشره مطلوب است و حشره از آن به عنوان منبع غذایی استفاده کرده و در عین حال باعث انتقال گرده هم می شود.در برخی کشورها موسساتی وجود دارد که حشرات گرده افشان را پرورش داده و به کشاورزان می فروشند.زنبور عسل یکی از حشرات مفید در امر گرده افشانی است و به نظر می رسد که برای هر هکتار زمین در حدود 6 کندوی زنبور عسل کافی باشد.اما زنبور عسل به خاطر داشتن خرطوم کوتاه نمیتواند خود را به منبع  شهد بعضی گلها برساند.چنین گلها یی توسط زنبورهایBombus  که دارای خرطوم بلندی هستند گرده افشانی می شوند.

نقش حشرات در نظافت محیط زیست

حشرات در امر نظافت و از بین بردن فضولات و لاشه حیوانات و در نتیجه کمک به بهداشت محیط نقش بسزایی دارند.مثال جالب در این رابطه استفاده از گونه های مخصوصی از سوسک سرگین در استرالیا ست که دولت استرالیا از آن به عنوان وسیله ای برای تمیز کردن مراتع از فضولات دامها استفاده  میکند.این حشره فضولات دامها را به صورت گلوله های کوچک در آورده و به زیر خاک منتقل می کنند و سپس روی آن تخمگذاری می نمایند.بدین ترتیب میلیون ها حشره عمل پخش کردن و زیر خاک کردن کودهای دامی در مراتع را انجام می دهند.به جرات می توان گفت که اگرحشرات لاشه خوار وجود نداشتند به سادگی امکان نداشت که محیط اطراف خود را از لاشه و اجساد جانوران و آلودگی های ناشی از آنها پاک کنیم.

درمان بیماریها با نیش زنبور
نیش زنبور به بهبود و درمان این مشکلات و بیماری ها کمک می کند:
1- بیماری های خود ایمنی
2- بیماری های عصبی
3- ام اس (
ms)
4- پینه و سختی پوست
5- آماس و ورم پستان
6- گرفتگی عضلات
7- زونا
8- نقرس
9- آسیب به آرنج
10- آسیب به زردپی
11- کمردرد
12- دردهای مزمن
13- اختلال اعصاب
14- کاهش کلسترول خون
15- روماتیسم و درد مفاصل
16- آرتریت یا ورم و التهاب مفاصل
17- افسردگی
18- بیماری های پوستی
19- دردهای قاعدگی
20- واریس یا بزرگ شدن رگ در پاها
21- سندرم خستگی مزمن
22- ناتوانی های جنسی

درمان زخم‌های عفونی با لارو مگس

استفاده از لارو مگس، زمینه درمانی مشترکی بین پزشکی و حشره شناسی است که تاکنون جان هزاران زخمی را در کشورهای مختلف نجات داده است، بدون این که این افراد نیاز به بستری شدن در بیمارستان یا اعمال جراحی داشته باشند.


لارو درمانی (
Maggot Therapy) که با استفاده از لارو نوعی حشره به نام «Lucilia Sericata» انجام می‌شود، برای درمان زخم‌های دیابتی، زخم‌های بستر، سوختگی، ‌عفونت استخوان (استئومیلیت)، عفونت‌های بعد از عمل جراحی و Carbuncle کاربرد کاملا موثری دارد.

حشرات مفید

این حشرات که تحت عنوان حشرات مفید نامیده میشوند ، در عرصه طبیعت نقش مهمی را درجلوگیری ازتکثیرسریع آفات وبرقراری تعادل حیاتی Equilibri biologiquc)) دارا میباشند . درذیل بطور خلاصه به برخی از گونه های حشرات مفید ، جهت آشنایی هرچه بیشتر،بطورخلاصه اشاره میکنیم:


1- کفشدوزک ها : (
Lady beetles)

این حشرات درمراحل رشدی خود، لارو وحشره کامل ، شکارچی بوده وبا اشتهای فراوان ازآفات مخصوصا ،شته ها وشپشکهای نباتی تغذیه میکنند.
حشرات فوق دراکثر مواقع ، بروی گیاهان مختلف در طبیعت ومزارع وباغات که مورد هجوم آفات مکنده قرارگرفته اند،به چشم میخورند.نکته مهم دراین ارتباط اینست که چنانچه مقدار غذای کافی از میزبانان متفاوت درمحل زندگی این حشرات مفید موجود نباشد، جهت بقاء نسل وبطور طبیعی به سایرمناطق مهاجرت مینماید.درحال حاضر درقسمتهای شمالی کشور ازکفشدوزک ها جهت مبارزه باآفاتی چون: شپشکهای استرالیائی و آردآلود بر روی چای ومرکبات ،بطور استفاده مینمایند.


2-شیخک ها : (
Praying mantids)

حشرات فوق درمراحل پورگی وحشره کامل ، بطورمداوم سایرحشرات راشکاروازآنها تغذیه مینماید. شیخک ها بطور دسته جمعی ،تخمهای خود رادرکیسه های مخصوص وروی شاخه ها گیاهان مختلف قرارداده ،که دراکثرباغات ودرختان به چشم میخورد.
نکته مهم درارتباط با این حشره اینست که گاهی درصورت عدم دسترسی به غذا ، اقدام به همنوع خوراکی نموده یا (
Cannibalism)

وهمچنین نکته منفی این حشرات نیزاینست که شیخک ها خود بدنبال طعمه نرفته ومنتظر طعمه می مانند.میزبان های این شکارگر شامل: ملخ ها، سیرسیرک ها، زنبور ها ، پروانه ها ، مگس ها و….
3-آسیابک ها : (
Drag flies )

حشرات فوق نیزجزء حشرات مفید بوده وشبیه به سنجاقک ها میباشند، با این تفاوت که معمولا جثه آنها بزگتر ودارای دوجفت بال میباشند،حال آنکه سنجاقک ها ،کوچک و یک جفت بال دارند. این حشرات نیز شکارچی بوده ومعمولا درنزدیکی و روی آب استخرها ،جویبارها ،با پروازهای بلند وسریع خود قابل تشخیص هستند. درطبیعت به رنگهای متنوعی دیده میشوند. شکارچی فوق ،طعمه خود را درحال پرواز شکارنموده وغذای اصلی آن شامل پشه ها ومگس ها میباشد.
4-بالتوری سبز : (
Green lacewings)

لارو های بالتوری بعنوان شکارچی محسوب شده وبا تغذیه از آفاتی چون : شته ،شپشک های نباتی و سایرحشرات مکنده وتخم شب پره ها ، باعث کاهش جمعیت آفات میشوند. تخم با لتوری ها ،دارای ساقه ابریشمی نسبتا بلندی است که بوسیله آن روی برگ وساقه ویا شاخه درختان چسبانده میشود،که بوفور در طبیعت میتوان یافت. حشرات کامل بالتوری ، از دانه های گرده ،شهد های نباتی و عسلک دفعی توسط شته ها ،تغذیه مینماید .
5-زنبوران شکارچی و انگل (
Common wasps)

زنبورتریکوگراما ،ازکوچکترین زنبورهای پارازیت بوده که با قراردادن تخم خود در داخل بدن میزبان یا تخم آفت ، درطول مراحل تکاملی زندگی خود ،با استفاده ازمحتویات بدن میزبان ،سبب مرگ آن میشوند. درگروه دوم نیز،با شکار طعمه خود بطور مستقیم از آن تغذیه میکنند.
6-سن های شکارگر :
True bugs

این حشرات با فعالیت حشره خواری خود،بصورت شکارچی بروی تعداد کثیری از آفات نباتی دیده میشود،مخصوصا:شته،شپشک های نباتی وبال ریشکداران ،سخت بالپوشان،پروانه ها، کنه ها و…این حشره مفید در مبارزات بیولوژیکی از اهمیت زیادی برخور دار است،به مراحل مختلف رشدی آفت صدمه زده وبا تزریق آنزیمهایی محتویات بدن میزبان را ابتدا تخریب وسپس سونداژ میکند.

ارزش این حشرات مفیددرتقلیل جمعیت آفات نباتی بعلت تغذیه توام پوره و حشره کامل از یک میزبان ،غالبا زیاد و درمقایسه با سایر حشرات بیولوژیک قابل توجه میباشد.
7- شیر مورچه : (
Antlions)

درواقع جزء بالتوری های خانواده Myrmeleonidae بوده وبعنوان شکارچی مخوف خاکهای نرم رودخانه ومزارع وجاده های خاکی مشهور است . این حشرات مفید تخمهای خود رادرخاکهای نرم قرار داده ولارو آن درته این گودال تعبیه شده و قیف مانند کمین نموده ومنتظر طعمه خود میماند. شیر مورچه بیشتر درنواحی جنوب وجنوب غربی آمریکا یافت شده واز حشراتی چون : مورچه ، سوسک ها وسایر حشرات رونده تغذیه مینماید .
8- مگس های شکارچی : (
Flies predators)

در راسته دو بالان فعالیت حشره خواری ،غالبا منحصر به یکی از مراحل رشدی (لارو یا حشره کامل) میباشد.دراین حشرات تعداد گونه های شکارچی بیشتر از گونه های انگلی میباشد .حشرات کامل معمولا از شیره گیاهان وعسلک دفعی حشرات مکنده تغذیه نموده ولارو ها شکارچی محسوب میشوند ،مانند لاروهای مگس سیرفید(خانواده Syrphidae) . میزبانهای این لاروهای شکارچی شامل : انواعی از شته، موریانه ،زنبورها و…. درخانواده مگس‌های تاکینیده (خانواده Tachinidae ) درمرحله لارو،بصورت انگل داخلی آفات عمل مینماید. مگس‌های مزبور گاهی نیزبصورت شکارچی فعالیت میکنند

راسته هایمنوپترا

 (Hymenoptera)
راسته بال ‌غشائیان یکی از سودمندترین گروه‌های حشرات است. این راسته در برگیرنده تعدادی از گونه­های پارازیتوئید و شکارگر حشرات است که نقش ارزنده­ای در ایجاد تعادل جمعیت گونه­های مختلف دارد. هم‌چنین از مهم‌ترین گرده افشان­های گیاهان بوده و تعداد کمی هم گیاهخوار می‌باشند. این راسته از نظر بیولوژیک و زیست شناسی بسیار متنوع بوده و تعدادی از آن‌ها بصورت انفرادی زندگی می­کنند و تعداد دیگری هم دارای زندگی اجتماعی در سطوح مختلف هستند. عالی­ترین سطح زندگی در برخی از گونه­های این راسته مثل زنبورهای خانواده آپیده (
Apidae) و زنبور عسل معمولی دیده می­شود.

گونه­های بالدار زنبورها چهار بال دارند که غشایی بوده و بال‌های عقب کوچک‌تر از بال‌های جلویی است و بوسیله قلاب­های بسیار ریزی به نام هامولی (Hamuli) به بال‌های جلو متصل می­شوند و سبب هماهنگ شدن بال‌های جلو و عقب به هنگام پرواز می­شوند.

زنبورها دارای دگردیسی کامل هستند و شفیره آن‌ها از نوع اکسریت (Exarate) یا آزاد است. در این نوع شفیره شاخک، پاها و بال­ها آزاد است و بنابراین شبیه به یک حشره کامل مومیایی شده بنظر می‌رسد. لاروها در تعدادی از زنبورها از نوع اروسی‌فرم (Eruciform) و در اکثر آن‌ها از نوع ورمی­فرم (Vermiform) هستند. لارو اروسی‌فرم زنبورها که مربوط به زیر راسته سیمفیتا(Symphyta) است از طریق بیش از پنج جفت پای کاذب شکمی یا پرولگ (Proleg) از لارو پروانه­ها تشخیص داده می‌شود.

زنبورها به دو دسته تقسیم می­شوند که عبارتند از :

1. سیمفیتا

 (Symphyta)
2. آپوکریتا (
Apocrita)  

سیمفیتا

(Symphyta)
در زیر راسته سیمفتیا پای عقبی زنبورها در قاعده حداقل سه سلول بسته دارد بعلاوه یک شکم عریض که به قفسه سینه متصل می­شود. اکثر گونه­های این زیر راسته گیاهخوار هستند. در حالیکه در زیر راسته آپوکریتا شکم باریک شده و از طریق یک ساقه به قفسه سینه متصل می­شود و در بال عقبی­، بیش از دو سلول بسته وجود دارد. در ضمن اغلب شکارگر یا پارازیتوئید هستند و کمی هم گیاهخوار می‌باشند. اکثر گونه­های زیر راسته سیمفتیا خانواده­های متعددی در ایران دارند که در ذیل به آن‌ها اشاره می­شود:

1. آرژیده (Argidae)

2. پامفیلیده (Pamphilidae)

3. سفیده (Cephidae)

4. تنتتردینیده

 (Tenthredinidae)
5. زایلیده (
Xyelidae)

6. اوروسیده

(Orussidae)
بجز گونه­های خانواده اوروسیده که پارازتیوئید سوسک­های چوب‌خوار خانواده­های سرامبیسیده (
Cerambicidae) و بپرستیده(Buprestidae) هستند، بقیه خانواده­های این زیر راسته گیاهخوار هستند. مثلاً در خانواده آرژیده گونه­ای به نام آرژ رزه (Arge rosae
) از گل رز تغذیه می­کند که در شمال ایران انتشار دارد.
در خانواده سفیده گونه­هایی مانند سفوس ­سینکتوس(
Cephus Cinctuse) و سفوس­ پیگمئوس (Cephus Pygmaeus
) از غلات تغذیه می­کنند.
در خانواده تنتردینیده(
Tenthredinidae) گونه­های کالیروآلی­ماسینا(Caliroa limacina) و هاپلوکامپابویس (Haplocampa brevis) در روی درختان میوه به عنوان آفت مطرح هستند. و از خانواده سریسیده در شمال ایران گونه­ای به نام سیرکس­سا (Sirex sah
) بر روی صنوبر و نارون خسارت ایجاد می­کند. پس در زیر راسته سیمفتیا بجز تعداد معدودی از خانواده اوروسیده و بقیه خانواده­ها عموماً گیاهخوار هستند.
آپوکریتا

(Apocrita)
زنبورهای خانواده آپوکریتا به دو دسته تقسیم می‌شوند:

1. آکولئاتا(Aculeata) ؛ در این گروه تخم‌ریز به نیش تبدیل شده است. نیش یک مکانیزم دفاعی است که برای تزریق سم به بدن طعمه بکار می‌رود.2. پارازتیکا(Parasitica) ؛ در این گروه تقریباً اکثریت گونه­ها تخم‌ریز هستند و در واقع وظیفه تخم ریزی را بر عهده دارند.
از گروه آکولئا تا زنبورهای خانواده وسپیده (
Vespidae) دارای زندگی اجتماعی هستند. گونه وپا اورینتالیس(Vepa Orientalis) در این خانواده، یک زنبور قهوه­ای رنگ بزرگ است. خانواده­های وسپیده و همچنین اسفیسیده (Sphecidae
) که دربرگیرنده گونه­های انفرادی هستند تقریباً همگی شکارگرند و برای پرورش نوزادشان لارو انواع حشرات مخصوصاً لارو پروانه­ها را شکار می­کنند.
همچنین خانواده­های تیفیئیده (
Tiphiidae) و اسکولوئیده(Scoliidae) پارازیت لارو کرم­های سفید ریشه، در داخل خاک هستند.

 

حشرات مضر

حشرات مضر بطور کلی به سه گروه اصلی تقسیم می شوند:

۱- حشراتی که از گیاهان تغذیه می‌کنند؛

۲- حشراتی که از فرآورده‌های انباری تغذیه می‌کنند؛

۳- حشراتی که انسان و سایر جانوران را مورد حمله قرار می‌دهند.

حال به شرح هر یک از این سه گروه می‌پردازیم.

1- حشراتی که از گیاهان تغذیه می‌کنند

الف) حشراتی که از گیاهان تغذیه می‌کنند ممکن است بصورت مستقیم به گیاه خسارت وارد کنند. مثل ملخ‌ها، لارو پروانه‌ها و سوسک‌ها که مستقیماً از بخش‌های مختلف گیاه تغذیه می‌کنند اعم از برگ، گل، میوه و چوب.

ب) ایجاد خسارت از طریق تخم گذاری است، بعضی از حشرات مخصوصاً زنجرک‌های خانواده سیکادیده (Cicadidae ) و زنجرک‌های خانواده سیکادلیده (Cicadellidae ) از طریق تخم‌گذاری در سر شاخه‌های ظریف گیاهان به آن‌ها خسارت وارد می‌کنند.

ج)ایجاد خسارت از طریق انتقال بیمارهای ویروسی،باکتریایی و مایکوپلاسمائی و احتمالاً قارچی

در بین حشرات دو گروه شته‌ها و زنجرک‌های خانواده سیکادلیده (Cicadellidea ) از اهمیت بیشتری در نقل و انتقال عوامل بیماری‌زا گیاهی برخوردار هستند. همچنین سخت بالپوشان خانواده اسکولیتیده (Scolytidae ) در نقل و انتقال عوامل قارچی نقش دارند.

۲-حشراتی که به فرآورده‌های انباری خسارت می‌زنند و خود نیز به سه دسته تقسیم می‌شوند

الف) اولین گروه آفات چوب می‌باشند.

چوب یکی از مهم‌ترین محصولات است که در زندگی بشر نقش دارد. چوب‌های صنعتی گاهی مورد حمله بعضی از حشرات قرار می‌گیرند از جمله مهمترین این حشرات موریانه‌ها هستند.

چگونگی هضم چوب بوسیله‌ی موریانه‌ها.

موریانه‌ها خود قادر به هضم سلولز یا چوب نیستند. در داخل دستگاه گوارش موریانه تک سلولی‌های فلازل‌داری زندگی می‌کنند که آنزیم‌های مورد نیاز برای تجزیه سلولز را تولید می‌کنند و آن تک سلولی‌ها هستند که باعث هضم سلولز می‌شوند. در واقع نوعی همزیستی بین تک سلولی و موریانه‌ها از این طریق ایجاد شده است.

ب) دومین گروه از آفات فرآورده‌های انباری، آفات پارچه و منسوجات هستند. تعدادی از حشرات از جمله پروانه‌های خانواده تی‌نی‌ده (Tineidae) و سخت بالپوشان درمستیده (Dermestidae) گاهی به منسوجات خسارت سنگینی وارد می‌کنند.

ج) سومین گروه از آفات مواد غذایی، انباری است. حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد محصولات کشاورزی بعد از مرحله کاشت و پس از برداشت در انبار توسط آفات مختلف از بین می‌روند. در بین آفات انباری سوسک‌های خانواده درمستیده (Dermestidae ) و بروخیده ( Bruchidae ) و کورکولینیده (Curculionidae)، در بین پروانه‌ها تعدادی از گونه‌های خانواده پیرالیده (pyralidae ) مثل پلودیا اینترپونکتلا (Plodia interpunctella) و افیستیا کونیلا (Ephestia Kuhniella ) از اهمیت زیادی برخوردارند.

3- حشراتی که انسان و سایر جانوران را مورد حمله قرار می‌دهند. آن‌ها نیز به چند گروه تقسیم می‌شوند:

الف) حشرات آزار دهنده مثل تعدادی از پشه‌ها و مگس‌ها. گرچه ممکن است که ناقل بیماری مهمی نباشد ولی به هر ترتیب باعث سَلب آسایش از انسان می‌شوند. ب) حشراتی که نیش آن‌ها سمی است. تعدادی از زنبورهای خانواده وسپیده (Vespidae) و اسفسیده (Sphecidae) و در مواردی زنبورهای بالاخانواده آپویدا (Apoidea ) که جزء حشرات مفید و گرده افشان هستند و انسان را نیش می‌زنند.

بعضی از انسان‌ها به نیش زنبورها حساسیت شدیدی دارند و دچار شوک شدیدی می‌شوند و در مواردی مشاهده شده که نیش زنبور منجر به مرگ انسانی شده است.

ج) سومین گروه از حشراتی که به انسان خسارت می‌زنند حشرات انگل هستند و به دو گروه تقسیم می‌کنیم.

حشرات انگل

1) انگل خارجی؛

2) انگل داخلی.

1) حشرات انگل خارجی مثل کک‌ها و شپش‌ها و در مواردی ساسها که با تغذیه از خون انسان گاهی بیماری‌هایی را به انسان منتقل می‌کنند. ساس‌ها در واقع نوعی سن هستند. در مبحث‌های بعدی توضیح داده خواهد شد.

2)حشرات انگل داخلی مخصوصاً تعدادی از مگس‌ها مثل خانواده کالیفوریده (Calliphoridae) و خانواده اُستریده (Oestridae) و خانواده تابانیده (Tabanidae) که از اهمیت زیادی برخوردارند. این مگس‌ها عموماً تخم خودشان را بر روی چهارپایان وحشی و اهلی قرار می‌دهند. بعد از اینکه لارو از تخم خارج می‌شود وارد بدن چهار پایان می‌شود و مراحل نشو و نمای لاروی خود را در داخل بدن طراحی می‌کند و زمانی که می‌خواهد تبدیل به حشره کامل بشود در بسیاری از مگس‌ها پوست سوراخ می‌کند. مثل خانواده استریده (Oestridae) که از اهمیت زیادی برخوردارهستند. سپس وارد خاک می‌شوند و تبدیل به شفیره و حشره کامل می‌شوند. و از این طریق کاملاً باعث ضعف جانوران مخصوصاً احشام و چهارپایان وحشی می‌شوند.

آخرین گروه از حشراتی که به انسان حمله می‌کنند حشرات ناقل از جمله خانواده کولیسیده (Culicidae) و سایکودیده (Psychodidae) هستند که از اهمیت زیادی برخوردارند. پشه‌های خانواده کولیسیده مراحل نشو و نمای لاروی خودشان را در داخل آب سپری می‌کنند. حشرات ماده قادر هستند انسان را نیش بزنند و همراه نیش زدن عوامل مختلف ویروسی و باکتریایی را وارد بدن می‌کنند. مثل پشه‌ی مالاریا که چندین مرحله را در بدن انسان طی می‌کنند و در گذشته منجر به مرگ انسان می‌شده اما در حال حاضر واکسن مخصوص بیماری مالاریا ساخته شده است.

نمونه دیگر پشه‌های خاکی خانواده سایکودیده زیر خانواده فلابوتومینا (phlaebotominae) هستند که عامل بیماری سالک در انسان می‌باشند. این پشه‌ها وقتی در روی صورت مستقر می‌شوند یک تک سلولی بنام لشمانیوز را وارد بدن می‌کنند و ایجاد بیماری سالک در روی پوست می‌کنند.

حشرات مضر بطور کلی به سه گروه اصلی تقسیم می شوند:

۱- حشراتی که از گیاهان تغذیه می‌کنند؛

۲- حشراتی که از فرآورده‌های انباری تغذیه می‌کنند؛

۳- حشراتی که انسان و سایر جانوران را مورد حمله قرار می‌دهند.

حال به شرح هر یک از این سه گروه می‌پردازیم.

1- حشراتی که از گیاهان تغذیه می‌کنند

الف) حشراتی که از گیاهان تغذیه می‌کنند ممکن است بصورت مستقیم به گیاه خسارت وارد کنند. مثل ملخ‌ها، لارو پروانه‌ها و سوسک‌ها که مستقیماً از بخش‌های مختلف گیاه تغذیه می‌کنند اعم از برگ، گل، میوه و چوب.

ب) ایجاد خسارت از طریق تخم گذاری است، بعضی از حشرات مخصوصاً زنجرک‌های خانواده سیکادیده (Cicadidae ) و زنجرک‌های خانواده سیکادلیده (Cicadellidae ) از طریق تخم‌گذاری در سر شاخه‌های ظریف گیاهان به آن‌ها خسارت وارد می‌کنند.

ج)ایجاد خسارت از طریق انتقال بیمارهای ویروسی،باکتریایی و مایکوپلاسمائی و احتمالاً قارچی

در بین حشرات دو گروه شته‌ها و زنجرک‌های خانواده سیکادلیده (Cicadellidea ) از اهمیت بیشتری در نقل و انتقال عوامل بیماری‌زا گیاهی برخوردار هستند. همچنین سخت بالپوشان خانواده اسکولیتیده (Scolytidae ) در نقل و انتقال عوامل قارچی نقش دارند.

2- حشراتی که به فرآورده‌های انباری خسارت می‌زنند و خود نیز به سه دسته تقسیم می‌شوند

الف) اولین گروه آفات چوب می‌باشند.

چوب یکی از مهم‌ترین محصولات است که در زندگی بشر نقش دارد. چوب‌های صنعتی گاهی مورد حمله بعضی از حشرات قرار می‌گیرند از جمله مهمترین این حشرات موریانه‌ها هستند.

چگونگی هضم چوب بوسیله‌ی موریانه‌ها.

موریانه‌ها خود قادر به هضم سلولز یا چوب نیستند. در داخل دستگاه گوارش موریانه تک سلولی‌های فلازل‌داری زندگی می‌کنند که آنزیم‌های مورد نیاز برای تجزیه سلولز را تولید می‌کنند و آن تک سلولی‌ها هستند که باعث هضم سلولز می‌شوند. در واقع نوعی همزیستی بین تک سلولی و موریانه‌ها از این طریق ایجاد شده است.

ب) دومین گروه از آفات فرآورده‌های انباری، آفات پارچه و منسوجات هستند. تعدادی از حشرات از جمله پروانه‌های خانواده تی‌نی‌ده (Tineidae) و سخت بالپوشان درمستیده (Dermestidae) گاهی به منسوجات خسارت سنگینی وارد می‌کنند.

ج) سومین گروه از آفات مواد غذایی، انباری است. حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد محصولات کشاورزی بعد از مرحله کاشت و پس از برداشت در انبار توسط آفات مختلف از بین می‌روند. در بین آفات انباری سوسک‌های خانواده درمستیده (Dermestidae ) و بروخیده ( Bruchidae ) و کورکولینیده (Curculionidae)، در بین پروانه‌ها تعدادی از گونه‌های خانواده پیرالیده (pyralidae ) مثل پلودیا اینترپونکتلا (Plodia interpunctella) و افیستیا کونیلا (Ephestia Kuhniella ) از اهمیت زیادی برخوردارند.

3- حشراتی که انسان و سایر جانوران را مورد حمله قرار می‌دهند. آن‌ها نیز به چند گروه تقسیم می‌شوند:

الف) حشرات آزار دهنده مثل تعدادی از پشه‌ها و مگس‌ها. گرچه ممکن است که ناقل بیماری مهمی نباشد ولی به هر ترتیب باعث سَلب آسایش از انسان می‌شوند.

ب) حشراتی که نیش آن‌ها سمی است. تعدادی از زنبورهای خانواده وسپیده (Vespidae) و اسفسیده (Sphecidae) و در مواردی زنبورهای بالاخانواده آپویدا (Apoidea ) که جزء حشرات مفید و گرده افشان هستند و انسان را نیش می‌زنند.

بعضی از انسان‌ها به نیش زنبورها حساسیت شدیدی دارند و دچار شوک شدیدی می‌شوند و در مواردی مشاهده شده که نیش زنبور منجر به مرگ انسانی شده است.

ج) سومین گروه از حشراتی که به انسان خسارت می‌زنند حشرات انگل هستند و به دو گروه تقسیم می‌کنیم.  

حشرات انگل

1) انگل خارجی؛

2) انگل داخلی.

1) حشرات انگل خارجی مثل کک‌ها و شپش‌ها و در مواردی ساسها که با تغذیه از خون انسان گاهی بیماری‌هایی را به انسان منتقل می‌کنند. ساس‌ها در واقع نوعی سن هستند. در مبحث‌های بعدی توضیح داده خواهد شد.

2)حشرات انگل داخلی مخصوصاً تعدادی از مگس‌ها مثل خانواده کالیفوریده (Calliphoridae) و خانواده اُستریده (Oestridae) و خانواده تابانیده (Tabanidae) که از اهمیت زیادی برخوردارند. این مگس‌ها عموماً تخم خودشان را بر روی چهارپایان وحشی و اهلی قرار می‌دهند. بعد از اینکه لارو از تخم خارج می‌شود وارد بدن چهار پایان می‌شود و مراحل نشو و نمای لاروی خود را در داخل بدن طراحی می‌کند و زمانی که می‌خواهد تبدیل به حشره کامل بشود در بسیاری از مگس‌ها پوست سوراخ می‌کند. مثل خانواده استریده (Oestridae) که از اهمیت زیادی برخوردارهستند. سپس وارد خاک می‌شوند و تبدیل به شفیره و حشره کامل می‌شوند. و از این طریق کاملاً باعث ضعف جانوران مخصوصاً احشام و چهارپایان وحشی می‌شوند.

آخرین گروه از حشراتی که به انسان حمله می‌کنند حشرات ناقل از جمله خانواده کولیسیده (Culicidae) و سایکودیده (Psychodidae) هستند که از اهمیت زیادی برخوردارند. پشه‌های خانواده کولیسیده مراحل نشو و نمای لاروی خودشان را در داخل آب سپری می‌کنند. حشرات ماده قادر هستند انسان را نیش بزنند و همراه نیش زدن عوامل مختلف ویروسی و باکتریایی را وارد بدن می‌کنند. مثل پشه‌ی مالاریا که چندین مرحله را در بدن انسان طی می‌کنند و در گذشته منجر به مرگ انسان می‌شده اما در حال حاضر واکسن مخصوص بیماری مالاریا ساخته شده است.

نمونه دیگر پشه‌های خاکی خانواده سایکودیده زیر خانواده فلابوتومینا (phlaebotominae) هستند که عامل بیماری سالک در انسان می‌باشند. این پشه‌ها وقتی در روی صورت مستقر می‌شوند یک تک سلولی بنام لشمانیوز را وارد بدن می‌کنند و ایجاد بیماری سالک در روی پوست می‌کنند.

منبع : سایت دانشگاه سراوان