امروزه مزارع پرورش شترمرغ از جمله مفیدترین پروژه های کشاورزی -

دامپروری محسوب می گردند که از آنها بعنوان مزارع آینده نام برده می شود

زیرا این مزارع دارای تنوع بسیاری در محصولات تولیدی خود بوده و

بنابراین دارای مزایا و منافع بسیاری می باشند. محصولات شترمرغ به طور

کلی به دو گروه اصلی و فرعی تقسیم می گردند. محصولات اصلی شترمرغ

شامل گوشت و پوست و پر و محصولات فرعی آن شامل چربی و روغن

شترمرغ پودر استخوان و تخم می باشند.


1-گوشت:
گوشت شترمرغ یکی از کم چربی ترین و سالم ترین و بهداشتی ترین انواع گوشت قرمز موجود می باشد که از لحاظ طعم و ظاهر بسیار شبیه گوشت گوساله و گاو است.گوشت شترمرغ دارای خواص ویوه ای است که برخی از آنها عبارتند از :

1
- کم چربی بودن.
2
- پایین بودن کلسترول.
3
- بالا بودن پروتئین.
4
- تردی استثنائی علیرغم کم چربی بودن.
5
- واکنش مطلوب نسبت به ادویه جات.

نتایجی که از تحقیقات بخش کشاورزی ایالات متحده آمریکا در مقایسة گوشت شترمرغ با مرغ و گاو بدست آمده کاملاً موید این نکته اند که گوشت شترمرغ از نقطه نظر سلامتی به لحاظ کم چربی بودن و به خصوص کلسترول پائین بسیار بهتر از سایر گونه های گوشت است اخیراً با توجه به بالا رفتن آگاهی مصرف کنندگان در مورد مشکلات مربوط به سطوح بالای کلسترول خون و امکان افزایش وقوع حملات قلبی و مشکلات ناشی از آن در صورت مصرف بیش از حد گوشت قرمز گاو و گوسفند، درخواست برای گوشت شترمرغ در بازارهای جهانی رو به رشد بوده است.
آخرین اطلاعات آماری نشان می دهد که تولید گوشت شترمرغ پاسخگوی درخواست مصرف کنندگان نمی باشد به خصوص که مصرف آن در اروپا، آمریکای شمالی و ژاپن بیشتر مورد توجه است.
انتظار می رود در دهة آینده گوشت این پرنده به تدریج جایگزین مناسبی برای گونه های معمول گوشت قرمز باشد. گوشت شترمرغ به صورت های گوناگونی در بازار عرضه می گردد که شامل برش های تازه و منجمد، بصورت کالباس و سوسیس، فیله و استیک و خشک شده در آفتاب ( sun – dried ) یا نمک سود شده biltong)  )می باشند. لازم به ذکر است که گوشت شترمرغ به قیمت 15-12 هزار تومان در ازاء هر کیلو گوشت خالص در ایران فروش می رود.


مقایسه گوشت شترمرغ و سایر دامها نوع دام
درصد پروتئین
درصد چربی
کالری - kcal
کلسترول - mg
آهن - mg

شترمرغ
9/26
8/2
140
83
2/3

مرغ
9/28
7
190
89
2/1

بوقلمون
3/29
5
170
76
8/1

گاو
9/29
3/9
211
86
3

گوساله
9/31
6/6
196
118
2/1

خوک
3/29
7/9
212
86
1/1


نتایج بدست آمده در تغذیه شترمرغ بر این نکته تاکید دارند که توسعه ماهیچه ها در سن 8-7 ماهگی اتفاق می افتد و این مطلب تاکیدی بر ضرورت تغذیه مناسب شترمرغ ها خصوصاً تا سن 6 ماهگی می باشد که می تواند پتانسیل مناسب را جهت تولید ماهیچه در سنین بالاتر بوجود آورد. توجه به این نکته ضروری است که پس از سن 8 ماهگی اکثر مواد غذایی جذب شده در افزایش ضخامت پوست و نیز افزایش لایه های چربی شکم و چربی زیر پوست بکار می رود.

ترکیبات گوناگون گوشت شترمرغ ترکیب
مقدار
واحد

آب
4/75
%

چربی
2/1
%

پروتئین
7/21
%

انروی
438
kj/100g

کلسترول
600
mg/kg

منیزیم
5/21
mg/dg

فسفر
208
mg/dg

پتاسیم
4/351
mg/dg


باید توجه داشت که چربی های ذخیره شده ناشی از خوراک غیربالانس بوده و ارزش کمی برای پرنده ها خواهد داشت و حتی گاهی موجب بروز ضایعاتی در پوست می گردد.
بدیهی است که کیفیت مواد مصرفی در تغذیه پرنده و همچنین نوع فرمول مورد استفاده در تهیه خوراک تاثیر مستقیمی را در کمیت و کیفیت گوشت تولیدی خواهد داشت به طوری که یک خوراک خوب و بالانس شده می تواند تاثیر خوبی را در افزایش میزان گوشت تولیدی و دستیابی به بالاترین کیفیت داشته باشد.

2
-پوست:
برای بدست آوردن بهترین اندازه پوست بایستی توده بدن شترمرغ در حدود 95 کیلو در سن 9 ماهگی باشد که این امر باعث بروز نتایج رضایت بخش بر روی اندازه و تراکم پرها در 10 ماهگی می گردد و بایستی توجه داشت که اندازه و تراکم پرهای پرنده نقش مستقیمی را در کیفیت پوست تولیدی خواهد داشت بطور مثال افزایش اندازه پرها و حتی طول کرک های پر باعث حفاظت بیشتر از پوست در برابر صدمات احتمالی خواهد شد. از آنجا که توسعه پرها پس از سن 12ماهگی و بعد از کمبود و نقصی که به علت محدودیتهای تغذیه ای ایجادمی گردد دوباره بدست نمی آید لذا این امر خود موید استفاده از جیره های غذایی بالانس شده در تمام سنین خواهد بود.
یکی دیگر از مشکلات قدیمی مطرح شده سختی پوست پرندگان جوان در طول فرآیند دباغی می باشد که این ضخامت بایستی بوسیله اسیدهای آمینه و میزان مواد معدنی کنترل گردد از این رو پوستهای با کیفیت برتر متعلق به پرندگانی است که با جیره ای متعادل و علمی به سن کشتار می رسند.

پوست شترمرغ پس از گذراندن مراحل ویوه فراوری و دباغی یکی از بهترین و مجلل ترین چرمهای دنیا را بدست می آورد . که از لحاظ جایگاه با پوست کروکودیل و مار برابری می کند. چرم شترمرغ لطیف و بسیار با دوام بوده که محصولات مختلفی نظیر کیف، کفش، پالتو و ... را می توان از آن تهیه نمود.
چرم بدست آمده از شترمرغ در دو نوع چرم حاصل از پوست بدن و چرم بدست آمده از پوست ساق پا می باشد که هر کدام دارای ویژگیهای منحصر به فرد و زیبایی خاص خود می باشند.
از ویژگیهای منحصر به فرد پوست بدن این پرنده فولیکولهای موجود در روی پوست می باشد که وضعیت آرایش این فولیکولها و تراکم آنها از اصلی ترین فاکتورهای ارزش گذاری پوست می باشد. بطور معمول از هر شترمرغ بالغ کشتار شده حدود 25/1 مترمربع چرم بدن و دو عدد چرم ساق پا بدست می آید.
بایستی توجه داشت که علاوه بر تراکم و آرایش فولیکولها، نحوه برش پوست، کوچکی و بزرگی و سالم بودن تاثیر به سزائی را در قیمت گذاری آن خواهد داشت لذا پرورش دهندگان بایستی با دقت کامل پرندگان را از صدمات احتمالی که موجب کاهش ارزش پوستشان می شود حفظ نمایند.محصولات تهیه شده پوست شترمرغ اعم از کیف، کفش، پالتو و ... بسیار با ارزش بوده و با قیمتهایی بالا بفروش می رسند.


3
- پر :
سه روش گوناگون جهت چیدن پرهای شترمرغ وجود دارد روش اول قیچی کردن روش دوم کشیدن و روش کندن پرها با ساقه می باشد.با ارزشترین پرهای شترمرغ پرهای سفید رنگ شترمرغ نر می باشد که 24 پر میانی در اولین ردیف بالها را شامل می گردد.
مورد مصرف پرهای شترمرغ در سالیان پیش غالباً در تزئین لباس و دکوراسیون بوده است به طوریکه در ابتدای پرورش صنعتی این پرنده به منظور بدست آوردن پرهای آن صورت می گرفت و تجارت جهانی پر شترمرغ در ابتدای این صنعت تجارتی چندین میلیون دلاری محسوب می گردیده است.
امروزه نیز علاوه بر مسائل تزئینی و دکوراسیون و استفاده در کارناوالها از پر شترمرغ جهت تمیز کردن دستگاههای کوچک و تجهیزات حساس الکترونیکی نیز استفاده می کنند.
در کشور ما نیز پر شترمرغ جهت تزئین علم های عزاداری در روزهای عاشورا و تاسوعا مورد استفاده فراوان قرار می گیرد و جالب است بدانید که هم اکنون تامین پرهای مورد نیاز جهت همین مراسم با واردات پر از کشورهایی نظیر آلمان انجام می گیرد. توجه داشته باشید که کیفیت پرهای تولیدی بسته به آب و هوای منطقه، شرایط پرورشی و نوع تغذیه بسیار متفاوت بوده و در این میان تاثیر تغذیه در کیفیت پرها بیشتر از سایر عوامل می باشد علاوه بر اینکه از نظر اقلیمی نیز بهترین پرها در مناطق خشک بعمل می آیند.

نوع تغذیه اثرات مستقیمی بر روی تراکم و کیفیت پرهای تولیدی خواهد داشت لذا کیفیت پرها می تواند بوسیلة تغذیه شترمرغ متناسب با نیازهای ونتیکی شان تامین گردد.
بطور مثال کندن پر بوسیله خود پرندگان می تواند نتیجه عواملی از قبیل تغذیه، نوع مدیریت و تراکم پرندگان در گله باشد همچنین نتایج تحقیقات بدست آمده نشان می دهد که اثرات اسید آمینه سولفور در رابطه مستقیمی با پر کنی بوسیله خود پرنده می باشد بطوریکه پرهای بدست آمده کدر و کثیف بوده و دارای نشانه هایی از وجود شوره می باشند که این امر می تواند ناشی از نقص و کمبود اسید آمینه سولفور در جیره غذایی باشد.

4
-تخم شترمرغ:
جدول زیر تمامی خصوصیات تخم شترمرغ را به طور دقیق نشان می دهد :

پارامتر
مقدار
واحد

طول تخم
160 - 150
mm

عرض تخم
130 - 125
mm

وزن مخصوص تخم
14/1 - 12/1
g/ml

وزن مخصوص محتویات
9/0 - 88/0
g/ml

وزن مخصوص پوسته
98/1 - 76/1
g/ml

وزن تخم
1600 - 1400
g

زرده
9/20
%

زرده
76/355 - 25/ 277
g

سفیده
4/59
%

سفیده
74/1094 - 45/800
g

پوسته
5/19
%

پوسته
3287/265
g

تخم شترمرغ در دو نوع نطفه دار و بدون نطفه تولید می گردند که نوع نطفه دار جهت جوجه کشی و تولید جوجه مورد استفاده قرار می گیرد و نوع بدون نطفه آن نیز بعنوان تخم خوراکی بصورت مستقیم جهت تهیه خوراک (مانند خاگینه) و یا در صنایع جانبی مثل شیرینی و شکلات سازی مورد استفاده قرار می گیرند.
در حال حاضر قیمت تخم نطفه دار شترمرغ بین 50-30 هزار تومان و تخم بدون نطفة آن بین 15-10 هزار تومان متغیر می باشد.

ترکیبات گوناگون تخم پارامتر
زرده
سفیده

آب (%)
6/50
7/88

پروتئین (%)
15
9/8

چربی (%)
3/31
----------

خاکستر (%)
9/1
87/0



جالب است بدانید استفاده از تخمهای بدون نطفه تنها به موارد خوراکی محدود نشده بلکه پوسته های زیبای این تخم ها نیز موارد کاربرد گوناگونی در تهیة لوازم تزئینی دارند بطوریکه نقاشی و یا حکاکی روی آنها، تخمها را به اشیاء هنری بسیار با ارزش تبدیل می سازد که بسته به نوع هنر به کار رفته در آنها از 000/100 ریال به بالا قیمت خواهند داشت ضمن اینکه پوسته خام و خالی آن نیز با قیمتی در حدود 000/50 ریال داد و ستد می گردد.

4
-سایرمحصولات:
علاوه بر موارد ذکر شده شترمرغ ها کاربردهای فراوان دیگری نیز دارند بطوریکه از روده شترمرغ جهت ساخت نخ بخیه وزه کمانهای ورزشی استفاده می گردد و همچنین پودر خون، استخوان و پر آن نیز بعنوان منابع غذایی در تغذیه سایر دامها کاربرد دارد.
همچنین شایعات گوناگونی در مورد استفاده از برخی اعضاء این پرنده نظیر قرینه چشم و تاندون پا در درمان بیماریهای انسان وجود دارد.
ضمناً شترمرغها از لحاظ گردشگری و ورزشی نیز ارزش زیادی دارند به گونه ای که استفاده از شترمرغهای مسن و خارج شده از چرخه تولید جهت جذب گردشگران و یا برگزاری مسابقات ارابه رانی استفاده می شوند و از این راه درآمدهای خوبی را عاید مزرعه داران می نمایند.

 

 

منبع : سایت ایران گل آرا