کلیات : مردم از داشتن محیط سبز و ایجاد باغ و باغچه در اطراف منزل لذت می

برند. دیدن مناظر سرسبز در پارکها و جاده ها زندگی را شیرین تر و لذت بخش

تر می کند. گیاهان علاوه بر زیبائی اقلیم را تغییر می دهند. موقعی که گرمای

تابستان زیاد است، سایه درختان به ماکمک می کند. صدمه باد شدید در زیر

درختان کمتراست .


درختان رطوبت هوا را زیاد می کنند و حرکت هوای گرم را در بزرگراهها پائین می آورد. علاوه بر موارد بالا با توجه به مسئله مبارزه با هوای آلوده و بهسازی محیط زیست میتوان قبول کرد که پرورش درختان بخصوص برای ساکنین شهرها که وسیله‌ای برای گردش در محیط های طبیعی ندارند چقدر مهم است. ساختمانها و جاده های اسفالته در شهرها ، مردم را از میل طبیعی وارثی خود دور کرده است. تمدن امروزی مانع از این است که مردم بتوانند در جنگلها و هوای آزاد گردش کنند و باین ترتیب سلامتی آنها بخطر افتاده است. امروزه بهترین کاری که مردم در این مورد می توانند انجام دهند کاشت درختان و گل و چمن می باشد. این عمل ممکن است در اطراف ساختمان یا باغ و یا سایر اماکن عمومی و خیابانها انجام گیرد. وظیقه ملی ما ایجاب می کند ، در محلهائی که میلیونها نفر در آن زندگی می کنند حتی در نقاط اسفالته یا سیمان شده ، نقاطی برای کاشت درخت و چمن تهیه کنیم . کاشت درخت و گل در مراکز شهر مشکل است ، زیرا هوای آلوده و شرایط نامتناسب زمین و خاک نامرغوب و همچنین مخارج زیاد نگهداری نباتات مانع از توسعه پرورش گیاهان در شهرها می باشد. با این دلایل کشت و کار در این محلها به حداقل می رسد.برای کسانی که در شهرها زندگی می کنند، انتخاب درختانی که نگهداری و توجه زیاد لازم ندارند و درختانی که مقاومت به آلودگی هوا را دارند مهم و ضروری است. مسئله مهم دیگری که جلب توجه می کند ، کمبود متخصص تعلیم یافته است ، سالهای متمادی است که گیاهان مختلف در فن طراحی و پارک سازی نقش مؤثری را دارند و این امر بما فرصت داده است تا به زیبائی محیط کمک کنیم ولی اشکال عمده تهیه متخصص است که بتواند از این گیاهان زیبا و متنوع استفاده کند. آرشتیک های طراح در بکاربردن نباتات نقش عمده ای را دارند. باین دلیل است که برنامه درسی طراحی باغ در مدارس آنقدر مورد توجه قرار گرفته است . در امریکا در سال 1970 و هزار نفر از اعضاء انجمن های باغبانی بعد از تحصیل و گرفتن دیپلم طراحی باغ بکارهای طراحی مشغول شدند و در سال 1972 بیست و چهار هزار نفر فارغ التحصیل شدند و در ایران چندین سال است که انجمن های باغبانی تشکیل شده است. علاقمندان در این مراکز اطلاعاتی درباره فنون گلکاری و طراحی کسب می کنند که فقط جنبه شخصی و آماتوری دارد یعنی بعداً در منزل یا باغات شخصی بهتر می توانند کارهای مورد نظر را انجام دهند. برنامه طراحی باغ و پارکها شامل بخش های زیر است: بخش اول : طراحی باغ برای منازل مسکونی و انتخاب نباتات. بخش دوم طراحی پارکها و طرز ایجاد آنها و انتخاب نباتات. بخش اول : طراحی باغ برای منازل مسکونی و انتخاب نباتات در سابق طرح معمولی منازل عبارت بود از دو خیابان عمود برهم که محوطه باغ را به چهار قسمت تقسیم می کرد و حوض یا استخری در وسط چهارراه می ساختند. درختان میوه و بعضی درختان بی ثمر و سایه انداز در وسط قطعات می کاشتند و احیاناً درحاشیه های جلو ساختمان احداث گل کاری می نمودند. اخیراً بعضی از خانه دارها که می خواهند مخارج کمتری متحمل شوند اطراف دیوار حیاط را درختانی از قبیل چنار و یا کاج در یک ردیف می کارند و چند درخت سایه انداز در روی چمن و چند لکه گل در وسط چمن تهیه می نمایند ، بخصوص گل سرخ که از قدیم در ایران مرسوم بوده است ، در هر منزلی چند بوته از آنرا می کارند. از موقعی که طراحی در باغهای مدرن معمول شد ، برای تهیه نقشه جهت منازل مسکونی ابتدا از محل نقشه برداری کامل می کنند برای این منظور قسمتهای زیر در نقشه تعیین می شود . 1 ـ خطوط خارجی ساختمان هائیکه در محل ساخته شده و یا در آتیه ساخته خواهد شد. 2 ـ درهای ورودی این ساختمان ها و تعیین قسمت های مختلف ساختمان از قبیل سالن پذیرائی اطاق خواب ، قسمت سرویس مثل آشپزخانه و انباره و غیره . 3 ـ تعیین ارتفاعات زمین در محل . 4 ـ تعیین موقعیت درب ورودی زمین . 5 ـ تعیین محل آنچه در زمین مورد بحث موجود است مانند تک درخت و یا درختان کهن قابل استفاده ، حلقه چاه و انبارها و غیره . 6 ـ فرم و شکل زمین و تعیین خیابانهای اطراف آن پس از تهیه این موقعیت ها ، نقشه حاصله را روی کاغذ با هر مقیاسی که مورد پسند است ترسیم می کنند. خلاصه اینکه : در ورودی ماشین رو باید درکنار دیوار باشد و اگر طول دیوار زیاد باشد یک در ورودی پیاده رو نیز در طرف دیگر باید قرار گیرد. انتخاب آب نما یا حوض و یا استخر شنا باید با نظر صاحب خانه باشد در هر صورت آب نماها باید بیشتر در مقابل نقاط حساس ساختمان مانند سالن پذیرائی قرار گیرد ولی استخر شنا باید تا حدودی دور از این قسمت واقع شود. خطوط استخر باید با خطوط جاده اصلی و ساختمان منزل هم آهنگ باشد. نقاطی که برای نشستن در هوای آزاد انتخاب می شود بستگی به وسعت محوطه باغ دارد این نقاط که به پاسیو معروف است باید نزدیک منظره آب باشد و به اطراف آنرا درختان سایه دار بگیرند. همچنین یک آلاچیق یا پرکلا در صورت لزوم در طرف مشرق می سازند و در قسمت عقب این پرکلا ، درختان را بطور انبوه می کارند ،‌ درختان مورد استفاده عبارتند از کاتالپا و ابریشم و ارغوان و غیره . کف پرکلا یا آلاچیق را بلوکهای سیمانی فرش می کنند و یا شن و سنگهای رنگین می ریزند راه عبوری از آلاچیق به عمارت یا بیک جاده پیاده رو که باغ را به ساختمان وصل می کند متصل می نمایند. قطعات گلکاری را با خطوط منحنی یا صاف در کنار پیاده روها و در مجاورت خیابان ورودی تهیه می کنند. گلهای پاکوتاه وصل به چمن و پشت آنها درختچه های زینتی و بعد از درختان بلند قرار می گیرند. بطور معمول در هر منزل در اطراف آنها بفواصل 1 ـ 5/1 متر از دیوار ، اشجار ، پابلند مانند چنار ، تبریزی ، سپیدار و کاج یا مثال آنها می کارند. درصورتیکه زمین وسیع باشد در قسمت جنوب زمین درختانی می کارند که منظره جنگلی داشته باشد. به اشکال 1 و 2و 3 توجه کنید مطالبی که درباره طراحی باغ یا باغچه بیان شد هرچند هنوز هم معمول است ولی عده ای از طراحان نقشه هائی طرح می کنند که مردم را ناراضی و ناراحت می کنند و این نارضایتی بعلت نقشه های متنوع و سردر گم بدون درنظر گرفتن احتیاج واقعی منزل و یا بعلت کاشت درختان نامتناسب و یا هر دوی آنها می باشد. چه باید کرد تا از این تنگنا خلاص شد : اولاً : باید بخاطر داشته باشیم که برای داشتن طرح خوب باید عقل سلیم را بکار برد. اگر ما بنشینیم و حساب کنیم که قسمت های مختلف محوطه اطراف منزل به چه چیزهائی احتیاج دارد و آنها را مشخص کنیم ، نه فقط اندازه قطعات مشخص می شود و پیاده روهای مورد لزوم معین می گردند بلکه قسمتی از نقشه حیاط معین می شود ثانیاً : با گیاهانی که در منزل با محوطه اطراف منزل سازگاری دارند و خوب رشد می کنند باید آشنائی داشته باشیم و حتماً باید از کاشتن گیاهانی که به تازگی از خارج وارد مملکت شده است و وضع سازگاری آنها با منطقه مورد عمل روشن نیست خودداری کرد. نه اینکه هر درخت یا گل قشنگی که بدست ما رسید با قیمت گزاف آنها را بخریم و بعد از کاشت از بین بروند. به اشکال شماره 4 و 5 و 6 مراجعه شود در این اشکال ملاحظه می شود که بتدریج نقشه کامل شده است تا به مرحلة نهائی رسیده است. درمورد کاشت درختان باید توجه داشت که آنها به سه گروه تقسیم می شوند: 1 ـ سوزنی برگان 2 ـ درختان همیشه سبز برگ پهن 3 ـ درختان خزان برگ شما باید مورد استفاده درختان و گلها را بدانید و طرز استعمال و استفاده آنها را جز به جز تشخیص دهید. برای جداکردن محوطه بازی به درختچه های بلند که ممکن است سوزنی برگ یا درختان همیشه سبز یا خزان برگ نیاز داریم . از درختان خزان برگ موقعی استفاده می شود که بخواهیم فقط تابستان محوطه بازی و فعالیت را محفوظ کنیم و زمستان احتیاجی نداریم اگر اطراف این محوطه را با درختچه های 90 سانتیمتر بلندی محفوظ کنیم و پرچین بسازیم جلوی دید ما گرفته نمی شود و محوطه حیاط را وسیعتر جلوه می دهد. در مورد نقشه ترافیک باید توجه داشت که اگر درخت اطراف آن بکاریم مزاحم عبور و مرور می شود باید اطراف راهروها و خیابانها درختچه های خیلی کوتاه بکارند یا اصلاً درختی یا درختچه ای نکارند. اغلب یک پیاده رو با گذاشتن سنگهای نامنظم در آن جلوه ترافیک را قشنگتر می کند. در مورد جداکردن حیاط از محوطه خارج باید متوجه بود که درختان مانع صدا ـ و مانع عبور گرد و غبار و دید خارج هستند. اگر منظره نامطلوبی در یک طرف منزل باشد جلوی آنرا بوسیله درختچه های بلند یا درختان پاکوتاه می پوشانند. از بادشکن ها می توان برای جلوگیری از باد استفاده کرد. البته اگر مقدور باشد بجای دیوار از نرده و درخت استفاده نمود بهتر است زیرا دیوار حرارت را منعکس می کند و مانع جریان هوا می شود ولی درخت و درختچه جلوی جریان هوا را نمی گیرد. اگر بخواهید از سایه درخت در منزل استفاده کنید می توانید درختانی به فاصله 80/1 تا 10/2 متردورتر از ساختمان بکارید. همچنین نباتاتی که روی آلاچیق کشیده می شوند می توانندن سایه برای محوطه تراس یا آلاچیق تهیه نمائید. بخش دوم : طراحی پارکها و طرز ایجاد آنها و انتخاب نباتات در طراحی و ایجاد پارکها قواعد و قوانین بسیاری وجود دارد که در این جزوه تا اندازه ای مورد بررسی قرار خواهد گرفت ولی ذوق و استعداد شخصی نقش مهمی را بازی می کند و ابتکارات طراح در ایجاد مناظر یکی از بهترین عوامل بشمار می آید. پارکها از نظر شکل بدستجات زیر تقسیم می شوند. 1 ـ پارک های منظم . 2 ـ پارک های نامنظم . 3 ـ پارک های مختلط . 4 ـ پارکهای فانتزی . پارک های منظم : این قسم پارکها بطوریکه از اسم آنها پیداست دارای اشکال منظم است و خیابانهای مستقیم دارد. آب نماها دارای اشکال هندسی منظم ، طرز کاشت در اطراف خیابانها با نظم خاصی جلوه می کند. اشجار با فواصل معین و یکنواخت ، سطوح گلکاری دارای اشکال منظم هندسی است. این قسم پارکها به پارک نوع فرانسه معروف هستند و اکثر پارکهای قدیم فرانسه بدین شکل ایجاد شده است. عیب این قبیل پارکها یکنواخت بودن آنها است ، زیرا شخص در موقع راه رفتن و گردش کردن در خیابانها احساس خستگی می کند ، چون خیابانها طویل و مستقیم است و تنوعی در آن دیده نمی شود. با این وجود اغلب این پارکها ابهت خاصی دارد چون خیابانها وسیع و کلهای متنوع پارک را در نظر تماشاچیان بزرگ جلوه می دهد. 2 ـ پارکهای غیر منظم بطوریکه از اسم آن پیداست این نوع پارکها دارای اشکال غیرمنظم بوده و فاقد خیابانهای منظم و آب نماهایی هستند بطور عموم اشکال قوس داشته و آب نماها باشکال غیر منظم هندسی دیده می شود طرز کاشت در این پارکها با نوع قبلی فرق کلی داشته و گلکاری ها وسط که در درختچه های گل دهنده آنها کاشته می شوند غیرمنظم بوده و بدین شکل تنوع در این پارکها بیشتر است و انسان در موقع گردش کمی گیج می شود گلکاری ها روی خطوط طبیعی که از روی خطوط طبیعت الهام می‌گیرد، انجام می شود انجام می گیرد این قسم پارکها بنوع انگلیسی معروف هستند. 3 ـ پارک های مختلط : این قسم پارکها مخلوطی است که از دو قسمت قبلی یعنی یک قسمت آن از پارک منظم و قسمت دیگر از پارک نامنظم تشکیل شده است قسمت منظم یا در وسط پارک قرار می گیرد و یا در اطراف ساختمانهای اصلی مانند رستوران و غیره این قسم پارک مرغوب ترین انواع پارک است زیرا از محسنات هر دو قسم پارک منظم و غیرمنظم برخوردار است معمولاً چنین پارکهائی برای زمین های خیلی وسیع مناسب هستند چنانکه زمین دارای پستی و بلندیهای مختلف باشد باید سعی شود قسمت منظم در روی سطح نسبتاً صاف و قسمت نامنظم در روی تپه ها و زمین های شیب دار قرار گیرد در این صورت منظره مطلوبی خواهد داشت طرز درختکاری و گلکاری و طرح آب نماها و سایر تزئینات پارک برای هر قسمت مربوط به خود خواهد بود بدین معنی که نباید گلکاری پارک منظم مطابق پارک نامنظم انجام شود و یا آب نماهائیکه در قسمت پارک نامنظم ساخته می شود و مطابق اشکال آب نماهای (پارک منظم باشد در ساختمانی مهم مسطح منظم جلو زیادتر است.) قسمت های منظم را با خطوط نامنظم به اطراف و یا به یکدیگر وصل می کنیم . 4 ـ پارکهای فانتزی این قسم پارکها را از قوانین کلی پارک سازی جدا باید دانست بسته به طرز استفاده از آن با انواع مختلف مصالح مختلف ساخته می شوند این قسم پارکها هر کدام برای منظور خاصی در نظر گرفته می شوند و سطح آنها معمولاً از سطح پارکهای اقسام بالا کمتر است برای پارکهائیکه بمنظور ایجاد نمایشگاه ها تهیه می شود بهتر است از این نوع پارک استفاده شود مثلاً اگر یک نمایشگاه خصوصی برای فروپاشی منظور بوده است فرضاً ممکن است آب نماهای آنرا از آن قسم کاشی استفاده کرد حتی اگر رنگ کاشی برای آب نماها مناسب نباشد ممکن است تزئینات ساختمانی در کروی در پارک اضافه کرد که از آن رنگ کاشی بتوان برای ساختمان آنها استفاده کرد. ممکن است از ایجاد چنین پارک مثلاً برای فروش و عرضه کردن و نمایش دادن عده ای مجسمه باشد باید طرح را طوری تنظیم کرد که برای هر کدام از این مجسمه ها جای بسیار مناسبی تهیه گردد فرض کنید مقداری مجسمه می توان مورد نظر است ممکن است مجسمه گاوها را روی سطح سبز چراگاه و مجسمه شترها را روی سطح خشک بیابان با علفها و نباتات مربوطه و مجسمه پرندگان را در داخل یک قفس مناسب و مجسمه اردک ها را مثلاً در روی یک دریاچه مصنوعی قرارداد این طرحها باید با مهارت کامل ا نجام شود تا جلوه اشیاء موردنظر به نحو احسن تامین گردد. فرض کنید از ایجاد چنین پارکی نمایشگاه مبل باشد باید سطوح مناسب و طرح زیبا برای جاهائیکه معمولاً در پارک برای آنها مناسب است تهیه کرد و میز و صندلیها را روی آن سطح قرار داد بدیهی است برای نمایش دادن تعدادی قایق بهترین جاروی یک دریاچه طبیعی است که بطرز مصنوعی ساخته می شود و بدین شکل برای هر منظور باید طرح را مطابق با احیتاجات تهیه کرد. پارکها را از نظر طرز استفاده می توان بشرح زیر تقسیم کرد : 1 ـ پارکهای عمومی 2 ـ پارکهای کودکان 3 ـ پارکهای نمایشگاهها 4 ـ پارکهای نباتات 5 ـ پارکهای باغ وحش 6 ـ پارکهای اسپورت و ورزشی پارکهای عمومی اقسام منظم ، غیر منظم و مختلط طرح ریزی شده برای استفاده عموم در شهرها ایجاد می شود . فوائد این پارکها اصولاً صرف نظر از تفریح و گردشگاهها و برای عموم طبقات مردم در آب و هوای شهرها موثر بوده و کمک زیادی به حفظ سلامتی افراد می نماید. این قسم پارکها معمولاً باید دارای قسمت های زیر باشد : 1 ـ خیابانهای وسیع برای گردش سواره 2 ـ خیابانهای وسیع برای گردش پیاده 3 ـ درب های ورودی متعدد در نقاط میهن 4 ـ مکانهای مناسب برای پارکینگ اتومبیل 5 ـ آب نماهای وسیع برای استفاده عموم 6 ـ دریاچه مصنوعی برای استفاده قایق رانی 7 ـ رستوران مناسب برای استفاده عموم طبقات شهر 8 ـ کاغذهای متعدد برای استفاده عموم 9 ـ زمینهای مختلف ورزش مطابق عرف و عادت شهر 10 ـ باغ کودکان برای سرگرمی بچه ها 11 ـ گلخانه های متعدد برای حفظ نباتات در زمستان 12 ـ گرمخانه های وسیع برای کاشت نباتات گرمسیری 13 ـ دفتر برای تشکیلات اداری پارک 14 ـ انبارهای مختلفه متعدد 15 ـ قسمت جنگلکاری برای گذراندن تابستان اهالی 16 ـ قسمت های سرپوشیده برای حفظ مردم در هوای بارانی 17 ـ باشگاه موزیک و امثال آن 18 ـ‌ دست شوئی های متعدد در نقاط مختلف پارک 19 ـ باغ وحش کوچک و مختصر 20 ـ مکانهای مختلف برای ایجاد سرگرمیهای متعدد برای مردم 21 ـ نصب مجسمه های مختلف در نقاط مناسب 22 ـ مناظر وسیع گلکاری و چمن کاری برای گردش و تفریح 23 ـ سطوح وسیع چمن کاری برای استراحت عموم 24 ـ سالن تئأتر و سینما 25 ـ سالنهای سرپوشیده برای انواع ورزش 26 ـ استخر شنا در فضای آزاد 27 ـ استخر سالن سرپوشیده 28 ـ وسایل تشکیلاتی و نگاهداری پارک از قبیل وسایل برق . وسایل ارتباطات مانند تلفن بی سیم و وسایل حمل و نقل و مکانهای نگاهداری آنها مانند گارژهای متعدد و مکانهائی برای سرویس و غیره . 29 ـ در پارکهای وسیع و بزرگ ایجاد موزه های مختلف 30 ـ استخر و برکه های طبیعی که در آنها نباتات آبی کاشته می شود. یک قسمت بسیار مطلوبی را برای پارک تشکیل می دهد. غیر از آنچه گذشت پارکها بسته به نواحی مختلف بر عادات مردم محل ممکن است قسمت های پیش بینی نشده دیگر نیز باشند. تشریح و توضیح بیشتر درباره چگونگی تشکیلات فوق الذکر را باید در کتابهای طراحی های باغ و پارک که جنبه اختصاصی دارد ملاحظه نمود.

 

منبع : سایت دانشگاه سراوان