نقش تحقیقات در بخش مراتع کشور

  ارزیابی این همکاری از چند جنبه می‌تواند موردبررسی قرار گیرد:

در گام اول نتایجی که از طرح‌های تعریف شده بدست آمده و تاپایان برنامه چهارم بدست می‌آید.

از سویی حضور کارشناسان تحقیقات و کارشناسان دستگاه‌های اجراییدر یک طرح آثار مثبتی در پی دارد. تبادل‌نظر در موضوعات مختلف، انتقال تجربه ودانش، سرانجام همگرایی در نگرشها، جهت‌گیریهای نظری و فکری در فضای صمیمی، پویا وبانشاط کاری منجر به افزایش بهره‌وری نیروی انسانی متخصص در جهت تحقق اهداف توسعهکشور شده و تعمیق می‌یابد.

از سویی این همکاری در زمینه‌های مدیریت طرح‌ها و برنامه‌ها،افق جدیدی را پیش رو قرار داد.

دستاوردهای ارزنده‌ای در اصلاح سیستمهای مدیریت طرحهای تحقیقاتیفراهم آورده است. اصلاح سیستم مدیریت طرح‌ها که از جنبه‌های مدیریت فنی و تخصصی،مدیریت نیروی انسانی و مدیریت مالی بوده است. به نظر می‌رسد می‌تواند الگوی مناسبیبرای مدیریت طرح‌های تحقیقاتی و حتی طرح‌های اجرایی باشد.

از طرفی فراهم‌شدن زمینه ارتباط فعال مرتعداران با محققین مرتعکه مخاطبین اصلی دولت در قلمرو مراتع کشور هستند، موجب شناخت متقابل طرفین از مسائلیکدیگر و تبادل‌نظر برای پیشرفت بهتر طرحها و پروژه‌ها می‌گردد.

همچنین گشودن افق های جدید برای تعریف طرحهای تحقیقاتی دیگربصورت یک مجموعه مرتبط و همسو در راستای تحقق اهداف توسعه مراتع کشور موضوعیت یافتهاست. خوشبختانه اجرای برخی از این طرحها نیز آغاز شده و در مرحله بررسی کارشناسیجهت تصویب است.

البته یادآور می‌شود موضوع همکاری تحقیقات مرتع با دفتر امورمراتع قبلا نیز در طرح تعادل دام و مرتع به صورت کنترل و نظارت مطرح بود، ولیمتاسفانه به دلیل وجود برخی موانع ادامه طرح با مشکل مواجه شد و بعدا همان‌هایی کهمخالفت می‌کردند خودشان مدافع طرح شدند. ولی خوشبختانه اکنون برای این همکاری‌هامشکلی وجود ندارد.

اکنون بخش تحقیقات مرتع چهار طرح ملی را با همکاری دفتر امورمراتع در دست اقدام دارد که طرح تعیین علوفه قابل چرای مراتع کشور یکی از آنهاست ازسالهای قبل از انقلاب موضوع پروانه چرای دام و تعیین ظرفیت مرتع مطرح بود. واگذاریحق بهره‌برداری از مراتع که از منابع ملی است به عهده دولت می‌باشد. این مسئولیت راسازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور از طریق دفتر امور مراتع به انجام می‌رساند.

برای این واگذاری نخست باید حد و اندازه استفاده از مراتع مشخصگردد، به نحوی که به بقاء مرتع و امکان استمرار استفاده پایدار از آن آسیبی واردنشود. برای تعیین حد و اندازه دو عامل مهم مشخص می‌شود اول اینکه برای چه تعداد دامتوسط مرتع موردنظر امکان تعلیف وجود دارد دوم اینکه چه مدت تعداد دام تعیین شده، باذکر تاریخ شروع و خاتمه چرا باید از مرتع استفاده کنند.

اولین مساله برای صدور پروانه چرا، تعیین مقدار تولید علوفهقابل چرای دام در مرتع است برای پاسخ به این سوال باید چند موضوع موردبررسی قرارگیرد از جمله اینکه کدامیک از گیاهانی که در مرتع می‌رویند توسط دام مورد تعلیفقرار می‌گیرند؟ آیا در ماه‌های مختلف باتوجه به تغییراتی که در نسبت ترکیبات مختلفدر روند رشد گیاه ایجاد می‌شود، آیا تغییری در انتخاب و یا میزان ترجیح دام برایچرای گیاهان موردنظر ایجاد می‌شود؟ اگر گیاه برای بقاء خود و تضمین رشد سال‌های آتینیاز به ذخیره مقداری از اندوخته خود دارد، تا چه اندازه گیاه مورد چرا قرار گیردتا امکان اندوختن ذخیره و استمرار تولید گیاه در سالهای بعد فراهم و منجر بهمرگ‌و‌میر گیاه نشود. مقدار تولید علوفه گیاهان مختلف چقدر است و این تولید درماه‌های مختلف که دام از مرتع چرا می‌کند چه تغییری می‌کند؟ مناسب‌ترین زمان شروع وخاتمه چرا در هر مرتع با توجه به شرایط گیاه و خاک چه زمانی است؟ باتوجه به نیازهایفیزیولوژیک دام در ماههای مختلف سال تغییرات ارزش غذایی گیاهان در ماههای مختلفچگونه است؟

روشی که قبلا به استناد منابع علمی مورداستفاده قرار می‌گرفتاندازه استفاده از گیاهان بر مبنای ۵۰‌درصد از تولید سال گیاه برای گیاهان خوشخوراکبه عنوان تولید قابل چرا در خارج از مناطق کوهستانی و ۴۰ درصد در مناطق کوهستانیدرنظر گرفته می‌شد. برای گیاهان غیرخوشخوراک باتوجه به نظر کارشناس و شرایط محلنسبت به ارزش رجحانی گیاهان، درصد علوفه چرا برای این گونه گیاهان محاسبه و بهعنوان علوفه قابل چرا درنظر گرفته می‌شد.‌

طرح تعیین علوفه قابل چرای مراتع کشور توسط موسسه تحقیقاتجنگلها و مراتع کشور با همکاری دفتر امور مراتع کشور از سال ۱۳۸۴ برای دستیابی بهاطلاعات قابل اعتماد و اتکا در برنامه‌ریزی‌های مدیریت مراتع کشور آغاز و اجرای آنتا سال ۱۳۸۹ پیش‌بینی شده است. فقط در پروژه حد بهره‌برداری مجاز گیاهان مهم مرتعیباتوجه به اینکه اثر شدت چرا در زمان طولانی‌تری آشکار می‌شود درنظر است که مدتبیشتری ادامه یابد. این طرح در قالب پنج پروژه، در ۵۴ سایت واقع در پنج منطقه رویشیکشور که هر سایت معرف یک تیپ گیاهی بزرگ در منطقه رویشی موردنظر کشور است.

پروژه بررسی و تعیین تغییرات تولید و مصرف گیاهان مرتعی، پروژهتعیین ارزش رجحانی گیاهان برای دام و بررسی رفتار چرایی دام، پروژه تعیین حدبهره‌برداری مجاز گیاهان مهم مرتعی، پروژه تعیین زمان مناسب ورود و خروج دام ازمرتع و پروژه تعیین ارزش غذایی گیاهان مهم مرتعی (به مسئولیت دانشگاه تهران و باهمکاری موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور و دفتر امور مراتع کشور).‌

گفتنی است یکی از مشکلات مراتع کشور چرای بیش از ظرفیت مراتعاست. از طرفی قانون، دولت را موظف کرده مراتع را ممیزی و در قالب طرحهای مرتعداری و

/ 0 نظر / 8 بازدید