نقش ملکه در کندوی زنبور عسل

ملکه

ملکه زنبور عسل بسادگی از کارگران و زنبور نر مشخص می شود. ملکهنسبتا درشت تر و درازتر از کارگران و درازتر از زنبوران نر است، ولی پهن تر از آنهانیست. از آنجا که شکم ملکه طویل و در سطح زیرین پهن است، طول بالهایش نسبت به بدناز بال کارگرها و زنبوران نر کوتاه تر است.

نیش ملکه کمی خمیده است و نسبت به نیش کارگر دارای دندانه هایکمتری است و فقط برای از بین بردن ملکه های رقیب به کار می رود. حرکت ملکه در حالتعادی ملایم است ولی در مواقع احتیاج می تواند با سرعت حرکت کند. ملکه ای که جفتگیریکرده و در حالت تخم گذاری است روی شانه هایی قرار دارد که جوانترین نوزادان در آنزندگی می کنند. ملکه در این حالت، اغلب بوسیله عده ای محافظ احاطه شده است. سرمحافظین اغلب به طرف ملکه می باشد. محافظان در این حالت، با شاخک های خود ملکه راآرایش می کنند و با دهان خود او را می لیسند یا غذا می دهند؛ بعلاوه مدفوعات وی رابیرون می برند.

امروزه کاملا واضح است تمام تخمهایی که در سلولها قرار دارد،بوسیله ملکه واحد کندو گذاشته می شود. این ملکه در جوانی در هوای آزاد با یک یا چندنر پشت سر هم جفتگیری و برای خود تا آخر عمر اسپرم ذخیره می کند. زنبورهای کارگر میتوانند تعداد کمی تخم بگذارند ولی قادر به جفتگیری نیستند و معمولا در حالتی کهملکه کندو زنده است تخمگذاری برای آنها ممنوع است. نوزادانی که از تخم زنبورانکارگر بوجود می آیند به علت اینکه فکنده نیستند تبدیل به زنبورهای نر می شوند. چنیننرهایی معمولا از نرهای طبیعی که از ملکه بوجود می آیند، کوچکترند.

فصل پرورش نوزادان در شرایط آب و هوایی معتدل، به مقدار کم، ازاواسط دیماه شروع شده مرتب توسعه می یابد؛ و اوایل اردیبهشت، به حداکثر خود می رسد. در صورتیکه شرایط اجازه دهد، فعالیت تولید مثل آنها، به همین وضع، تا اواخر خردادماه ادامه پیدا می کند و از آن به بعد رو به نقصان می گذارد. در ماههای آبان و آذرفعالیت زاد و ولد بکلی متوقف می گردد. نژادهای مختلف زنبورعسل از این حیث دارایخصوصیات متفاوت هستند. هنگامی که تولید مثل کلنی در حداکثر توسعه خود می باشد، یکملکه ممکن است ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ تخم در روز بگذارد.

اگر چه یک زنبور کارگر بتنهایی می تواند یکی دو هفته در قفسزنده بماند ولی هیچ زنبور کارگری مایل نیست که به حالت انفرادی زندگی کند و دراولین فرصت، به یک کلنی می پیوندد. زنبورهای کارگر اغلب بوسیله بو، ارتعاشات صوتی،دید و حرارت به هم جذب شده به صورت دسته در می آیند. زنبورهای یک کندو وقتی که فاقدملکه نیز باشند از هم پراکنده نمی شوند و باز هم تقسیم کار در بین آنها حکمفرما میباشد. عده ای به صورت دسته جمعی در کندو می مانند و عده قلیلی برای آنها غذا میآورند.

با اینکه ملکه در بهم آمدن افراد یک کلنی تاثیر عمده ندارد ولیبرای بقای کلنی نهایت ضرورت را دارد.

الف) پرورش ملکه: در یک کلنی زنبور عسل، پرورش ملکه ممکن است بهیکی از علل زیر صورت گیرد:

۱)نشاندن ملکه جدید به جای ملکه ای که به علت نا معلوم معدومشده است.

۲)تعویض ملکه ای که پیر شده ولی هنوز مایل است فعالیت داشتهباشد.

۳)برای ازدیاد کلنی یا بچه بیرون کردن.

در هر یک از حالات فوق، کارگزاران موقعی اقدام به ساختن خانهملکه و پرورش آن می کنند که ماده بخصوص جلوگیری کننده به آنها نرسد.

در حالت اول، چندین ملکه در خانه های اضطراری که با تغییر شکلخانه کارگران ساخته شده، پرورش داده می شوند. در این خانه ها اغلب یک لارو یا ندرتایک تخم قرار دارد. چگونگی انتخاب این خانه ها و لاروها برای پرورش ملکه کاملا روشننیست. در چنین خانه هایی، قسمت تحتانی سلول به خط وسط شانه موم منتهی می شود و برعکس، خانه هایی که در شرایط عادی ساخته می شوند قسمت ضخیم سلول، بوسیله ساقه کوتاهمومی، به سطح یا لبه قاب چسبیده است. در این حالت، نوزاد بطرف پایین آویزان است. درابتدای ساختمان خانه اضطراری، سلول اصلی (سلول کارگر) بوسیله مایع بخصوصی که از غدهزیر فکی کارگران ترشح می شود، انباشته شده، لارو داخل سلول اصلی در سطح آن شناور میشود. به این ترتیب، لارو وارد قسمت ویژه ای که برای پرورش ملکه ترتیب داده شده میگردد. لاروهایی که برای پرورش اضطراری ملکه انتخاب می شوند اغلب دو روزه هستند ولیلاروهای سه روزه هم می توان یافت. معمولا کارگران کوشش می کنند که در پرورش اضطراریملکه از لاروهای مسن تر استفاده کنند. تجربه ثابت کرده است، لاروهایی که از سه روزبیشتر عمر داشته باشند برای پرورش ملکه مناسب نیستند و در آنها نقایصی یافت می شود.

در صورتی که لارو انتخاب شده برای پرورش ملکه دو روزه باشد، درحدود ۱۱ روز بعد، ملکه کامل از سلول خارج می شود و اگر شرایط هوایی مساعد باشد، درفاصله ۱۰ روز بعد جفت گیری کرده خود را برای تخم گذاری آماده می کند. در این صورت،از وقتی که کندو ملکه ای را از دست می دهد تا هنگامی که ملکه تخمگذاری جانشین آنگردد حداقل سه هفته طول می کشد.

ملکه هایی که از لاروهای دو روزه یا کمتر به دست می آیند فرقیبا ملکه معمولی که از طریق تخمگذاری مستقیم ملکه در خانه ملکه به دست می آیندندارند. باید توجه داشت که در هر خانه ملکه بیش از یک بار ملکه پرورش داده نمی شودو پس از آن خانه منهدم می گردد. اندازه و شکل ظاهری سلولهای ملکه اغلب با هم تفاوتدارند. طول آنها در حدود ۵/۲ سانت است و قطرشان از قاعده به بعد تقلیل می یابد. ودهانه آن اغلب حدود یک سانتی متر است.

تعداد خانه های ملکه که در یک کلنی ساخته می شوند، کاملا متفاوتاست و بستگی به نژاد و اندازه کلنی دارد. بطوری که اظهار می شود، نژادهای ایتالیاییو قفقازی کمتر از نژادهای دیگر برای بچه بیرون کردن خانه ملکه می سازند. کلنی هاینژادهای قبرسی، سوری و مصری گفته می شود که گاهی تا صد عدد ملکه در هر دفعه پرورشمی دهند. اینکه می گویند، تعداد ملکه های پرورش داده شده در حالت تعویض ملکه کمتراز حالتی است که زنبورها بچه می کند، تقریبا حقیقت به نظر می رسد. در حالتی که کلنیبخواهد ملکه عوض کند، عده ملکه های تازه از ۲ تا ۳ تجاوز نمی کند ولی در بعضی مواردبه تعداد بیشتر نیز مشاهده شده است.

خانه های ملکه همگی در یک لحظه ساخته نمی شود و لاروهایی کهبرای پرورش انتخاب می شوند ممکن است همگی در یک سن نباشند. نکته جالب این که همیشهاولین ملکه که از خانه خود بیرون می آید به عنوان ملکه کندو انتخاب نمی شود و چهبسا که ملکه های بعدی این سمت را به عهده بگیرند.

ب) به وجود آمدن افراد کارگر یا ملکه: زنبورهای کارگر و ملکههمگی ماده اند و از تخمهایی که تلقیح شده اند پدید می آیند. تنها وجود خانه ملکه وغذای مخصوص است که موجب پرورش ملکه یا کارگر می گردد. این وضعیت به زنبورداراناجازه می دهد که با انتقال (پیوند) لارو یا تخمهایی که در خانه های کارگر وجوددارند و خانه هایی که مصنوعا برای ملکه می سازند و در کندوهای بدون ملکه قرار میدهند، ملکه های زیادی پرورش دهند. در این صورت، واضح است که اختلاف بین ملکه وکارگر ژنتیکی نیست بلکه بسته به طرز پرورش و تغذیه است. سالها قبل ( درحدود ۱۸۸۸) پلانتا متذکر شد که زنبورهای پرستار، برای تغذیه نوزادان ملکه منحصرا از ترشحاتدهان خود استفاده می کنند و حال آنکه در مورد نوزادان کارگر، پس از روز سوم، مقدارزیادی عسل به غذای آنها می افزایند. مواد مترشحه بزاقی محتوی مقدار نسبتا زیادپروتئین و اسیدهای چرب از نوع اسید ۱۰- هیدروکسی دسنوئیک می باشد که بوسیله غدد زیرفکی ترشح می شود.

متاسفانه تجزیه مواد غذایی که برای تغذیه لاروهای ملکه یاکارگران در سه روز اول به کار می رود بوسیله متخصصین مختلف نتایج متفاوتی داده است. به همین دلیل هیداک نتیجه گرفته است که مواد تشکیل دهنده غذای لاروی اغلب متغییراست.

اختلاف بین ملکه و کارگر در اختلاف مواد تشکیل دهنده غذای لارونیست بلکه به علت تفاوت در میزان مصرف آن بوسیله لارهای ملکه می باشد. هیداک متذکرمی شود که تمام لاروها در سه روز اول زندگی خود، به مقدار مساوی و به حد وفور ازغذای لاروی بهرمند می شوند ولی از روز سوم به بعد، لاروهایی که برای ملکه شدن پرورشداده می شوند به همان ترتیب سابق، تغذیه می شوند و حال آنکه از میزان جیره غذاییلاروهای کارگر به مقدار معتنابهی کسر می شود. در این صورت، سرعت رشد آنها در سه روزاول مساوی است ولی از آن به بعد، لاروهای ملکه بسرعت رشد می کنند و نشو و نمایلاروهای کارگر کند می شود. کثرت مواد غذایی برای ملکه چنان است که حتی بعد از بستهشدن خانه هنوز مدتی از آن استفاده می کند؛ در حالی که لاروهای کارگر بعد از بستهشدن سلولها اصلا غذایی در خانه ندارند و یا مقدار آن بسیار ناچیز است. در اثر نبودنغذای کافی، تخمدانها در مرحله لاروی بدون رشد می مانند و در نتیجه هرمونهایی کهباید از آن ترشح شده موجب صفات ثانوی ملکه می گردند، هرگز ترشح نمی گردند.

ج) ملکه باکره: وقتی که لارو ملکه به رشد کافی رسید، زنبورانکارگر خانه آنها را با ورقه نازکی موم می بندند. وقتی لارو غذای خود را به اتمامرسانید، بوسیله رشته های ابریشمی که از غده های سینه ای ترشح می شود پیله نازکی درداخل سلول خود می سازد و در حالتی که سرش پایین است به خواب یا به حالت استراحت میرود. سپس تبدیل به شفیره شده، بعد به حشره بالغ مبدل می گردد. وقتی ملکه می خواهدخارج گردد ابتدا بوسیله آرواره های خود، پیله و پوشش مومی سلول خود را قطع می کندبطوریکه بتواند از سلول خارج گردد. وقتی خارج شد سلول و بقایای آن فورا بوسیلهزنبوران کارگر تمیز می گردد. زمانیکه کلنی آماده بچه دادن باشد، معمولا زنبورهایکارگر برای مدتی مانع خارج شدن ملکه جوان از سلول می گردند(این مدت ممکن است چندساعت و حتی یک روز باشد) و او را از روزنه ای که در قسمت خارجی سلول تعبیه کرده بودتغذیه می کنند. هنگامی که ملکه مادر بوسیله عده ای از زنبوران از کندو خارج شد، یااینکه ملکه باکره دیگری که قبلا اجازه خروج یافته است با عده ای بیرون آمد، به اینملکه اجازه می دهند که خارج شود و دسته دیگری از زنبوران را با خود ببرد. این عملممکن است چندین بار تکرار گردد و سپس در صورتیکه ملکه مادر هنوز در کندو ماندهباشد، معمولا ملکه تازه با او به جنگ پرداخته پس از نابود کردن آن، خود به ادارهکندو می پردازد.

/ 0 نظر / 11 بازدید